<?xml version="1.0"?>
<ThdlPrototypeExport>
<documents>
<document filename="A1057_001">
<corpus>A1057_001</corpus>
<docclass>A1057</docclass>
<title>新譯大方廣佛華嚴經音義</title>
<doctype>事彙部類</doctype>
<author>慧菀(A001713)</author>
<date_not_before>618</date_not_before>
<date_not_after>907</date_not_after>
<time_dynasty>唐</time_dynasty>
<doc_content>
  <div Type="body">
    <Pb Key="0311b"/><Lb Key="0311b01"/><Paragraph Type="juan">新譯大方廣佛華嚴經音義卷上<Udef_Class Type="doube-line-note">并序</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0311b02"/><Paragraph Type="byline">京兆府靜法寺沙門　慧菀　述</Paragraph>
<Lb Key="0311b03"/><div Type="other"><Paragraph>原夫第一勝義，寔離言之法性；等流<Lb Key="0311b04"/>真教，誠有海之方舟。故以名句字聲，<Lb Key="0311b05"/>作別相之本質；色香味觸，為住持之<Lb Key="0311b06"/>自體。嗟乎！超絕言慮之旨，洽悟見聞<Lb Key="0311b07"/>之境，莫不以法王𪪺造，權道之力者<Lb Key="0311b08"/>歟！《大方廣佛華嚴經》者，實可謂該通<Lb Key="0311b09"/>法界之典，盡窮佛境之說也。若乃文<Lb Key="0311b10"/>言舛誤，正義難彰，真見不生，尋源失<Lb Key="0311b11"/>路。故涉近以經遠，從淺而暨深，去來<Pb Key="0312a"/><Lb Key="0312a01"/>今尊，何莫由斯道。且夫音義之為用<Lb Key="0312a02"/>也，覽清濁之明鏡。釋言詁之旨歸，匡<Lb Key="0312a03"/>謬漏之楷模，闢疑管之鈐鍵者也。至<Lb Key="0312a04"/>如「彽徊」誤為「遲迴」，「彷徨」乃成「稽返」，「俾<Lb Key="0312a05"/>倪」代乎「隦堄」，「軾環」遂作「女牆」。「橋」書「矯」<Lb Key="0312a06"/>形，正斜翻覆；「幹」存幹體，樹木參差。若<Lb Key="0312a07"/>斯之徒，紊亂聲義，不加踳駮，何所指<Lb Key="0312a08"/>南？苑不涯菲薄，少翫茲經索隱，從師十<Lb Key="0312a09"/>有九載。雖義旨攸邈，難以隨迎，而音<Lb Key="0312a10"/>訓梵言，聊為注述。庶使披文了義，弗<Lb Key="0312a11"/>竢籌咨；細字知音，無勞負𧙍。且螻蟻<Lb Key="0312a12"/>之量，司己穴而疏冥；豈霆雷之資，開<Pb Key="0312b"/><Lb Key="0312b01"/>蟄戶於遐邇。英達君子，希無誚焉。</Paragraph>
</div>
<Lb Key="0312b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經序音義</Paragraph>
<Lb Key="0312b03"/><Paragraph Type="form">天冊</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">冊，測革反。《說文》曰：「𠕋，符命也。」謂上聖符信教命，以授帝位。字或<Lb Key="0312b04"/>從竹，或古為冊，形也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0312b05"/><Paragraph Type="form">造化權輿</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「造」謂造作。「化」為變化。《尒雅》曰：「權輿，始也。」言造作天地、<Lb Key="0312b06"/>變化万物之始也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0312b07"/><Paragraph Type="form">天道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">日月星辰，陰陽變化，謂之天道。《易》曰「乾道變易」是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0312b08"/><Paragraph Type="form">龜龍繫象</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繫，絃計反。竟有神龜，負園而出；舜感黃龍，負園而見<Lb Key="0312b09"/>也。「繫」謂〈繫辭〉。孔子述《易》「十翼」之二也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0312b10"/><Paragraph Type="form">人文</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《易》曰：「觀乎天文，以察時變；觀乎人文，以化成天下。」男女、君臣、父<Lb Key="0312b11"/>子、尊卑、上下，謂之人文也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0313a"/><Lb Key="0313a01"/><Paragraph Type="form">万八千歲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按《帝王甲子記》云：「天皇氏治一万八千年，地皇氏治<Lb Key="0313a02"/>九千年，人皇氏治四千五百年。」有本云：「三皇皆治一万八千年。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313a03"/><Paragraph Type="form">同臨有截之區</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「有截，整齊也。言四海之外率服<Lb Key="0313a04"/>截尒齊整也。」「區」謂區域也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313a05"/><Paragraph Type="form">七十二君</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">司馬相如《封禪書》曰：「繼《韶》、《夏》，崇號諡，略可道者，七十<Lb Key="0313a06"/>有二君。」《管子》曰：「昔者封太山、禪梁父者有七十二家。」梁父，太山下小山也。<Lb Key="0313a07"/>「禪」音善也。「父」者斧也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313a08"/><Paragraph Type="form">人迷四忍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「人迷」謂人人迷也。四忍者，《思益經》云：「一者無生忍，諸<Lb Key="0313a09"/>法無來故；二者無滅忍，諸法無去故；三者因緣忍，諸法因緣生故；四者無<Lb Key="0313a10"/>住忍，無異心相續故也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313a11"/><Paragraph Type="form">家纏五蓋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「家纏」謂家家纏也。五蓋，謂貪、恚蓋、惛沉睡眠蓋、掉舉<Lb Key="0313a12"/>惡作蓋、疑蓋也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0313b"/><Lb Key="0313b01"/><Paragraph Type="form">鷲嵓西峙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「鷲巖」謂靈鷲山也。西峙者，《廣雅》云：「峙，立也。」謂彼鷲峯<Lb Key="0313b02"/>亭亭然，止立於西域也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313b03"/><Paragraph Type="form">超四大而高視</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《老子》云：「域中有四大，謂天、地、王、道也。」今言<Lb Key="0313b04"/>佛出過域內，故云「超四大」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313b05"/><Paragraph Type="form">混太空</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">混，胡本反。按《說文》：「『混』謂混沌，陰陽未分，共同一氣之皃。」今<Lb Key="0313b06"/>此謂《花嚴》法門，量同太虛也。字又作渾也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313b07"/><Paragraph Type="form">叨承</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">叨，他勞反。《韻普》稱：「叨，忝也。」此言自謙狠厚。承，授記也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313b08"/><Paragraph Type="form">玉扆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">扆，依豈反。鄭玄注《禮》曰：「扆，屏風也，以玉飾扆謂之玉扆也。」《珠藂》<Lb Key="0313b09"/>曰：「天子施扆於戶牖以為障蔽也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313b10"/><Paragraph Type="form">海晏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">晏，於諫反。《說文》曰：「晏，安也。」言其遠近清怗，故曰：「河清海晏也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0313b11"/><Paragraph Type="form">殊禎</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">禎，陟盈反。《說文》曰：「禎，祥也。」《蒼頡篇》曰：「禎，善也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0314a"/><Lb Key="0314a01"/><Paragraph Type="form">貝牒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">貝，北盖反。牒，徒頰反。「貝」謂貝箋樹葉，意取梵本經也。「牒」謂簡牒，<Lb Key="0314a02"/>即經書之通稱也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a03"/><Paragraph Type="form">時臻歲洽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">臻，側詵反。洽，侯夾反。「時」謂時時。「歲」謂歲歲。《韻譜》積：「臻，<Lb Key="0314a04"/>至也。」《說文》云：「洽，霑及也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a05"/><Paragraph Type="form">越漠</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">漠，謀各反。「漢」謂沙漠。言諸遠國超越沙漠來歸獻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a06"/><Paragraph Type="form">獻賝</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">賝，勑林反。《玉篇》曰：「賝，寶也。」字或從玉。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a07"/><Paragraph Type="form">架險𮎃深</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𮎃，何剛反。「架」謂置物在高懸虛之上也。《說文》曰：「𮎃，方<Lb Key="0314a08"/>舟也。」言遠國來者，莫不登渡深險也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a09"/><Paragraph Type="form">罄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">牽定反。《毛詩傳》曰：「罄，畫者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a10"/><Paragraph Type="form">挹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">因入反。《珠叢》曰：「凢以器斟酌於水，謂之挹。」今謂以心測度於法，亦謂<Lb Key="0314a11"/>之挹也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314a12"/><Paragraph Type="form">罕測</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">罕，希也。測，度也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0314b"/><Lb Key="0314b01"/><Paragraph Type="form">窺覦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">窺，遣規反。覦，𢈔俱反。《左傳》服處曰：「窺，謂舉足而視也。」《珠叢》曰：「覦，<Lb Key="0314b02"/>謂有所冀望也。」今言二乘之人於此法中，意絕希望也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b03"/><Paragraph Type="form">隆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭玄注《禮》曰：「隆，盛也；多也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b04"/><Paragraph Type="form">隘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">於懈反，狹也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">肇</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">持繞反，始也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b05"/><Paragraph Type="form">爰</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「爰，為也。」凢為於事，皆謂之爰。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b06"/><Paragraph Type="form">緬惟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上[弓*(乞-乙+小)]演反。賈逵注《國語》曰：「緬，思皃也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">啟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">開也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b07"/><Paragraph Type="form">粵以</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">于月反。發言之端也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b08"/><Paragraph Type="form">筆削</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書．衛青霍光傳》曰：「削則削，筆則筆。」《音義》曰：「『削』謂刪去。『筆』謂增<Lb Key="0314b09"/>益也。」有云：「治書勘校，削而注也，謂筆削也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b10"/><Paragraph Type="form">覃</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尒雅》曰：「覃，延也。」郭璞曰：「謂蔓莚枝相及也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">式</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「式，用也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0314b11"/><Paragraph Type="form">繕</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">視戰反。《說文》曰：「繕，補也。」《珠藂》曰：「凢治故造新，皆謂之繕也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0315a"/><Lb Key="0315a01"/><Paragraph Type="form">廓法界之疆域</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《方言》曰：「『廓』謂張小使大也。」鄭玄注《周禮》曰：<Lb Key="0315a02"/>「疆，猶界也。」《毛詩傳》曰：「壃，境也。域，營域也。」《說文》：「域，封也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0315a03"/><Paragraph Type="form">珠凾之秘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「珠」謂如意寶珠也，喻般若也。「凾」謂凾篋，此喻佛身也。<Lb Key="0315a04"/>謂般若在佛身中，猶如意珠在凾也。「秘」謂秘奧，即般若也。故《大智度論．第<Lb Key="0315a05"/>六十四》云：「般若是如意珠，佛舍利是凾篋。舍利中雖無般若，而為般若所<Lb Key="0315a06"/>熏成故，故得供養也。」秘字有從未作者，音蒲結反，乃是香草也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0315a07"/><Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]十方</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「[弓*(乞-乙+小)]，滿也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0315a08"/><Paragraph Type="form">三復</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">復，房福反。鄭箋《詩》曰：「『復』謂反覆也。」《珠藂》曰：「『復』謂重審察也。」字又<Lb Key="0315a09"/>作覆也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0315a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第一</Paragraph>
<Lb Key="0315a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈世主妙嚴品〉之一</Paragraph>
<Lb Key="0315a12"/><Paragraph Type="form">摩竭提國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">摩竭提者，或云「摩伽陁」，或云「摩揭陁」，或云「墨竭從」此<Pb Key="0315b"/><Lb Key="0315b01"/>之多名由依八轉聲勢呼召致異也，其意義大略不殊。或有釋云：「摩若，不<Lb Key="0315b02"/>也；竭提，至也。其國將謀兵勇，隣敵不能侵至也。」又有云：「摩，遍也；竭提，聰慧<Lb Key="0315b03"/>也。言聰慧之人遍其國內也。」又有云：「摩，大也；竭提，體也。謂五印度中，此國<Lb Key="0315b04"/>最大，統攝諸國，故名大體也。」又釋云：「摩，無也；竭提，害也。言此國法不行刑<Lb Key="0315b05"/>戮，有其犯死罪者，送置寒林耳。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0315b06"/><Paragraph Type="form">阿蘭若法</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">若，然也反。阿蘭若者，或曰「阿蘭耶」。正云「阿蘭𭫲」，此翻<Lb Key="0315b07"/>為「無諍聲」。然有三類：一名、達摩阿蘭若，即此所無明者也。謂說諸法本來<Lb Key="0315b08"/>湛寂，無起作義，因名其處為法阿蘭若處。此中處者，即菩提場中是也。二<Lb Key="0315b09"/>名、摩登伽阿蘭若，謂塚間處要去村落一俱盧舍，大牛吼聲所不及處也。<Lb Key="0315b10"/>三名、檀陁迦阿蘭若，謂沙磧之處也。磧音遷歷反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0315b11"/><Paragraph Type="form">菩提塲中</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">菩提者，此云「覺」也。塲者，《漢書音義》曰：「築土而高曰壇，<Pb Key="0316a"/><Lb Key="0316a01"/>除地平坦曰塲。」斯皆神祇所遊止也。場字有作場者，謬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316a02"/><Paragraph Type="form">正覺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按諸字書，覺字從學，學字從教，教字從孝，孝字從交，因聲義轉<Lb Key="0316a03"/>相生也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩尼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「未尼」。「未」謂未羅，此云「垢」也。「尼」云「離」也。言此寶光<Lb Key="0316a04"/>淨不為垢穢所染也。又云摩尼，此曰「增長」，謂有此寶處，必增其威德。舊翻<Lb Key="0316a05"/>為「如意」、「隨意」業，逐義譯也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316a06"/><Paragraph Type="form">雨無盡寶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">雨，于句反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316a07"/><Paragraph Type="form">光茂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">茂，莫搆反。《尓雅》云：「木如松栢曰茂。」郭璞注曰：「謂枝葉婆娑也。」《漢<Lb Key="0316a08"/>貴音義》曰：「茂，美盛也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316a09"/><Paragraph Type="form">一切</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》云：「一切，普及。」曰「普」即遍具之義，故切字宜從十。《說文》曰：「十，<Lb Key="0316a10"/>謂數之具也。」有從七者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316a11"/><Paragraph Type="form">瑠璃為幹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">幹，哥且反。琉璃，梵言具云「吹琉璃耶」，此名不遠山，謂<Lb Key="0316a12"/>西域有山，去波羅柰國不遠，此寶出彼，故以名之。幹者，《字書》云：「幹，枝也。」謂<Pb Key="0316b"/><Lb Key="0316b01"/>[夕/鹿]枝也。字冝從千，經本有從木者，謬也。孔安注《書》，杜注《左傳》及勘《玉篇》，皆<Lb Key="0316b02"/>以從干為樹[夕/鹿]枝，從木為築牆椽板，謂即兩當頭者謂之楨，兩旁者謂之<Lb Key="0316b03"/>幹也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316b04"/><Paragraph Type="form">寶葉扶踈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">扶，服無反。《漢書音義》曰：「扶踈，分布也。」《說文》曰：「扶踈，四<Lb Key="0316b05"/>布也。」扶字，《玉篇》在木部。《經》本從扌作者，謬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316b06"/><Paragraph Type="form">嚴麗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">王逸注《楚辭》曰：「嚴，莊也。」《小雅》曰：「麗，著也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316b07"/><Paragraph Type="form">萃影</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">萃，疾醉反。《易》曰：「萃，聚也。」《詩傳》曰：「萃，集也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316b08"/><Paragraph Type="form">纓絡</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">經本有作瓔珞二字，並謬也。「瓔」謂似王之石，音與櫻同，非此用。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0316b09"/><Paragraph Type="form">堂榭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">榭，徐夜反。《尓雅》曰：「闍謂之臺，有木謂之榭。」郭璞注云：「謂臺上起<Lb Key="0316b10"/>屋也。」杜預注《左傳》曰：「榭謂屋歇前也。」言土臺上有歇簷之屋，并有樹木者<Lb Key="0316b11"/>也。闍音都，字從木也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0317a"/><Lb Key="0317a01"/><Paragraph Type="form">階砌戶牖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">砌，千計反。牖，以柳反。《玉篇》曰：「『階』謂登堂之道，即級道<Lb Key="0317a02"/>是也。」《廣雅》曰：「砌，祀也，謂即夾級道兩邊，平面砌石也。」《說文》云：「在屋曰窓，在<Lb Key="0317a03"/>牆曰牖。」戺，音仕也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317a04"/><Paragraph Type="form">備體</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">劉兆注《儀禮》曰：「備，畢盡也。」言盡體嚴之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317a05"/><Paragraph Type="form">瑩燭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瑩，高定反。《廣雅》曰：「瑩，摩也。」謂摩拭珠玉，使發光明也。《蒼頡篇》四：<Lb Key="0317a06"/>「燭，照也。」言相照發光也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317a07"/><Paragraph Type="form">妙音遐暢無處不及</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尔雅》曰：「遐，遠也。」《廣雅》曰：「暢，達也。<Lb Key="0317a08"/>及，至也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317a09"/><Paragraph Type="form">威光赫弈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">赫，許格反。弈，移益反。《廣雅》曰：「赫赫，明也。弈弈，盛也。」弈<Lb Key="0317a10"/>字，經本有從廾作者，薄弈字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317a11"/><Paragraph Type="form">靡不咸覩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">靡，亡彼反。《珠藂》曰：「靡，無也。視，視也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317a12"/><Paragraph Type="form">不思議刼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">刼，梵言也。具正云「羯魔波」，此翻為「長時」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0317b"/><Lb Key="0317b01"/><Paragraph Type="form">金剛[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]，藏美反。按此中梵本，[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]是肚[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]，字冝從肉。經本作齊者，<Lb Key="0317b02"/>乃是齊等之齊，非此所用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317b03"/><Paragraph Type="form">毗盧遮那</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按梵本，毗字應音云「死廢反」，此云「種種」也。盧遮那，云<Lb Key="0317b04"/>「光明照」也，言佛於身智，以種種光明，照眾生也。或曰：毗，遍也。盧遮那，光照<Lb Key="0317b05"/>也。謂佛以身智無㝵光明，遍照理事無㝵法界也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317b06"/><Paragraph Type="form">尊嚴</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠藂》曰：「尊，可敬也。」鄭玄注《禮》曰：「嚴，可畏也。」《毛詩傳》曰：「嚴，威也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317b07"/><Paragraph Type="form">那羅延</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「堅國」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0317b08"/><Paragraph Type="form">須[弓*(乞-乙+小)]光梵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「須[弓*(乞-乙+小)]」具云「蘇迷盧」，此曰「妙高」。「梵」亦梵言，具云「梵摩」，此<Lb Key="0317b09"/>翻為「清淨」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">旃檀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「與藥」。謂白檀能治熱病，赤檀能去風腫，皆是除<Lb Key="0317b10"/>病身安之藥，故名「與樂」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">彩雲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尚書》曰：「以五彩彰施於五色。」𮨇野王<Lb Key="0317b11"/>曰：「彩，猶色。」彩色之雲，故曰「彩雲」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">櫂幹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">櫂，除覺反。許重舛注《淮南》云：「櫂，<Pb Key="0318a"/><Lb Key="0318a01"/>引也。引，謂引出。」《字林》曰：「幹，枝也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">逈曜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逈，胡𤈍反。《尓雅》曰：「逈，遠也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0318a02"/><Paragraph Type="form">仁慈祐物</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">祐，尤教反。孔子述《易》曰：「祐者，助也。」「物」謂有情，命者也。<Lb Key="0318a03"/>言能以利樂事濟助含識也。祐又作佑、闍。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">主稼神</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稼，加噉反。《廣雅》<Lb Key="0318a04"/>曰：「主，守也。」馬融注《論語》云：「樹五榖曰稼。」言五榖苗稼植之在田，此神守護<Lb Key="0318a05"/>不令有[損-口+ㄙ]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">滋味</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上子之反。蔣也，液也，旨也。此神能益滋味，令成<Lb Key="0318a06"/>熟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">環髻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">環，胡關反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">旋澓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">澓，扶福反。《三蒼》曰：「澓，深也。」謂河海中<Lb Key="0318a07"/>洄漩之處是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">樹杪</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">抄，[弓*(乞-乙+小)]小反。《方》曰：「杪，木細枝也。」郭璞曰：「杪，言梢也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0318a08"/><Paragraph Type="form">阿修羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或云「阿素羅」。阿，此云「無」也。素，極也，妙也。羅，戲也。言此類形<Lb Key="0318a09"/>雖似天，而無天之妙戲。按《婆沙論》譯為非天，以此類雖天趣所攝，然多諂<Lb Key="0318a10"/>詐，無天實德，故曰「非天」。如人行惡，名曰「非人」。舊翻為不酒者，譯人謬也。謂<Lb Key="0318a11"/>梵語中「𡨔唎」名酒，而與「素羅」聲近，即訓阿字為不，故云「不潤」，斯乃失之甚<Lb Key="0318a12"/>也。按梵本中，「阿素羅」是多聲呼之，「阿素洛」是少聲呼之，然皆同一猶謂也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0318b"/><Lb Key="0318b01"/><Paragraph Type="form">羅睺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">睺，胡鉤反。羅，此云「攝」。睺，云「惱」也。謂此修羅能隱謂日月光明，令<Lb Key="0318b02"/>中諸天生苦惱也。或曰「羅虎那」，此云「名普間」，謂日月普天照臨，此既蔽之，<Lb Key="0318b03"/>故天下聞其名。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0318b04"/><Paragraph Type="form">毗摩質多羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">毗摩，此云「絲」也。質多羅，此云「種種」也。謂此修羅<Lb Key="0318b05"/>善於幻術，能以一絲幻作種種事也。又云「毗摩」，此曰「遍空」。質多羅，此云「種<Lb Key="0318b06"/>種嚴儀」。言此修羅與帝釋戰時，嚴備種種軍伏之儀，遍空而列也。舊云「嚮<Lb Key="0318b07"/>高」，或曰「穴居」者，非敵對翻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迦樓羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或曰「揭路茶」。此云「食吐悲<Lb Key="0318b08"/>苦聲」也。謂此烏凡取得龍，先內素中，後吐食之，其龍猶活，此時楚痛出悲<Lb Key="0318b09"/>苦聲也。或曰：此云「大嗉項鳥」，謂此鳥常貯龍於嗉內，益出項麤也。舊云「金<Lb Key="0318b10"/>翅、妙翅」者，且就狀而名，非敵對翻也。然其翅有種種寶色，非唯金耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0318b11"/><Paragraph Type="form">緊那羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">緊，此云「疑」也。那羅，云「人」也。謂此神㒵似人，然其項有一角，<Pb Key="0319a"/><Lb Key="0319a01"/>令見者生屣，云「人耶？非耶？」或曰「那羅」，此云「丈夫」也。緊，云「猶豫」也。以其形㒵<Lb Key="0319a02"/>如人而口似牛，使見者生疑，故名也。舊云「歌樂神」者，從技翻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319a03"/><Paragraph Type="form">摩睺羅伽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">摩睺，此云「大」也。羅伽，云「胷腹行」也。此於諸畜、龍𩔗所<Lb Key="0319a04"/>攝。舊云「蟒神」者，相似翻名，非正對也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319a05"/><Paragraph Type="form">夜叉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「苦活」，或曰「祠察」，叉云「捷疾」。今取初釋。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319a06"/><Paragraph Type="form">毗沙門</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「鞞室羅蔥囊」。此云「多聞」，謂此王福德多處知聞也。<Lb Key="0319a07"/>或曰：毗，遍也。沙門，聞也。謂諸處遍聞，義同前釋。或曰：毗，云「伊」也。此王本名<Lb Key="0319a08"/>俱乞羅，後於一時，佛正為眾說法，其王乃披袈裟來入會中，時眾咸恠，㸦<Lb Key="0319a09"/>相謂言：「伊是沙門，伊是沙門。」從此與號「毗沙門」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319a10"/><Paragraph Type="form">器仗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">仗，直亮反。《風俗記》曰：「伏者，刀戟之惣名也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319a11"/><Paragraph Type="form">毗樓[怙-口+(田/寸)]义</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「髀路波呵迄义」。言髀者，種種也。路波者，色也。呵<Lb Key="0319a12"/>迄又者，根也。謂以種種雜色莊嚴諸根也。又言：躰，種種也。路，色也。波呵迄<Pb Key="0319b"/><Lb Key="0319b01"/>又，目也。言其目種種色莊嚴。舊云「醜目」者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319b02"/><Paragraph Type="form">娑竭羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「海」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319b03"/><Paragraph Type="form">德叉迦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「能害於所害」也，謂德又是所害聲，迦是能害聲，言此<Lb Key="0319b04"/>龍悳時噓視人書，皆致終也。舊云「多舌龍」者，由多言故名多舌，非是口中<Lb Key="0319b05"/>有多舌也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319b06"/><Paragraph Type="form">鳩槃荼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「陰囊」，亦曰「形夘」。謂此之類陰囊，狀如冬苽，行時擎置<Lb Key="0319b07"/>肩上，坐時即便據之。由斯蔽狀，特異諸類，故從之為名。舊云「冬苽」者，以其<Lb Key="0319b08"/>猥而不顯，故使人[謵-白+尒]解耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319b09"/><Paragraph Type="form">𠃵闥婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「食香」，或曰「尋香」。言此類尋逐食之香氣，往彼設樂，以<Lb Key="0319b10"/>求食也。舊云「樂神」者，非正翻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0319b11"/><Paragraph Type="form">釋迦因陁羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">釋迦，正云「鑠羯囉」。此云「帝」也。因陁羅，此云「主」也。古<Pb Key="0320a"/><Lb Key="0320a01"/>來釋同佛族望之稱，[謵-白+尒]之深也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320a02"/><Paragraph Type="form">湏夜摩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">湏，善也。夜摩，時也。言彼諸天，光明赫奕，晝夜不別，但看花<Lb Key="0320a03"/>開合，以分其時。既非明暗之時，故曰善時天也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320a04"/><Paragraph Type="form">兜率陁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「[狦-(狂-王)+王]兜率陁」。此曰「喜樂集」。依《俱舍論》中有三義，得此名。一、<Lb Key="0320a05"/>喜事，二、聚集，三、遊樂。舊翻為「喜足」，或曰「知足」，非正翻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320a06"/><Paragraph Type="form">華蘃</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">如籌反。《玉篇》曰：「藥，謂花鬚頭黑也。」字從三心。有作三止者，不是<Lb Key="0320a07"/>字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320a08"/><Paragraph Type="form">尸棄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「尸棄都」，此云「有髻」，或曰「頂髻」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0320a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二</Paragraph>
<Lb Key="0320a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈妙嚴品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0320a11"/><Paragraph Type="form">為啟難思</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「啟，開也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">陁羅𡰱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「惣持」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320a12"/><Paragraph Type="form">不唐捐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">捐，与專反。唐，虛也。捐，棄也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無倫疋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「倫，類也。<Pb Key="0320b"/><Lb Key="0320b01"/>疋，比也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320b02"/><Paragraph Type="form">悟斯道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「斯，此也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">十力摧[殤-昜+小]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[殤-昜+小]，唐顯反。《邇雅》曰：「[殤-昜+小]，<Lb Key="0320b03"/>滅也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">曩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">那朗反。《尓雅》曰：「曩，久也。」謂久遠也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320b04"/><Paragraph Type="form">心馳蕩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馳，直知反。蕩，唐朗反。《廣雅》曰：「馳，奔也。」《說文》曰：「蕩，放恣也。」蕩<Lb Key="0320b05"/>字，正作惕。《經》本作蕩者，時共通用。古體又作婸、𢠽二躰也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320b06"/><Paragraph Type="form">不隨魔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">魔，梵言也。具云「魔羅」，此云「障㝵善」，或曰「破壞善」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0320b07"/><Paragraph Type="form">誘誨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「誘，教也。」劉獻注《易》曰：「晦，示也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">俾無癡惑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">俾，卑<Lb Key="0320b08"/>尒反。孔安注《書》曰：「俾，使也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">益其精爽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">劉獻注《易》曰：「精，靈也。」《說文》曰：「爽，<Lb Key="0320b09"/>明也。」言增益心靈，使明利。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0320b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三</Paragraph>
<Lb Key="0320b11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈妙嚴品〉之三</Paragraph>
<Pb Key="0321a"/><Lb Key="0321a01"/><Paragraph Type="form">蔭澤</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蔭，於禁反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">滋榮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《韻圃》稱：「滋，潤也。」《釋名》曰：「榮榮然照明之㒵。」<Lb Key="0321a02"/>言其先潤者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">滌除</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">滌，曰歷反。《說文》曰：「滌，洗也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321a03"/><Paragraph Type="form">慰安</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">慰，於謂反。《漢書》云應劭注曰：「由上撫下曰慰，下得上慰曰安也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321a04"/><Paragraph Type="form">一𠛴𨚗中</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𠛴𨚗者，時之極促名也。《人王經》云：「一念中有九十𠛴<Lb Key="0321a05"/>𨚗，一一𠛴𨚗有九百生滅。」又《俱舍論》云：「百二十𠛴𨚗為一怛𠛴𨚗，六十怛𠛴𨚗為<Lb Key="0321a06"/>為一臘縛，三十臘縛為一湏[更-一]，三十湏[更-一]為一晝夜，三十晝夜為一月，十二月<Lb Key="0321a07"/>為一年也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321a08"/><Paragraph Type="form">癡翳常蒙惑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">翳，於許反。《方言》曰：「翳，薆也。」《珠叢》曰：「蒙，蔽也。」《文字<Lb Key="0321a09"/>集略》四：「翳，目障也。」《公羊傳》曰：「眼有眸子而无見曰蒙也。」言癡為患眼之障蔽，不<Lb Key="0321a10"/>見真理，故常生疑惑也。翳字又作翳。蒙言愛也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">漂淪</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">淪，力勻反。《玉篇》曰：「淪，<Lb Key="0321a11"/>沒也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321a12"/><Paragraph Type="form">畏塗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">塗，道也。謂三𢙣道可怖畏，故名之畏塗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0321b"/><Lb Key="0321b01"/><Paragraph Type="form">大名聞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聞，無運反。《珠藂》：「聲謂名聲，復有此言准釋之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b02"/><Paragraph Type="form">其聲所暨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">暨，渠肆反。杜注《左傳》曰：「暨，及也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b03"/><Paragraph Type="form">無央數</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">央，於良反。王逸注《楚》云：「央，盡也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b04"/><Paragraph Type="form">决定</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">决字從兩點，不從水。其從水者，乃是水行之决字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b05"/><Paragraph Type="form">叵思議</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">叵，普我反。《字書》曰：「叵，不可也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b06"/><Paragraph Type="form">世閒共度</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">度，唐洛反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𠕀不均</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「𠕀，无也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b07"/><Paragraph Type="form">一切智道靡不宣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠叢》曰：「靡，無也。」《邇雅》曰：「宣，示也。」「示」謂<Lb Key="0321b08"/>顯示，又云「明也」。「明」謂分別，又云「遍通也，施行也」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b09"/><Paragraph Type="form">婆稚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「末梨」，此云「有力」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0321b10"/><Paragraph Type="form">苫末羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">西域近海岸邊樹名，此翻為「黃雜色」。金翅鳥若來，即居其<Lb Key="0321b11"/>上也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0322a"/><Lb Key="0322a01"/><Paragraph Type="form">曠劫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">曠，苦謗反。《廣雅》曰：「曠，久也。」謂久遠者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322a02"/><Paragraph Type="form">淪永夕</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「淪，沉也。」《邇雅》曰：「永，長也。夕，夜也。」言死界中常癡闇，<Lb Key="0322a03"/>故謂之長夜者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322a04"/><Paragraph Type="form">尸利夜神</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「普現吉祥」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322a05"/><Paragraph Type="form">法炬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">炬，渠與反。《說文》曰：「『炬』謂束薪而灼之，謂大燭也。」《珠叢》曰：「『苣』謂莒<Lb Key="0322a06"/>苣，束草[蓻/火]火以炤之也。」苣即古之炬字。莒，音居呂反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322a07"/><Paragraph Type="form">克[殤-昜+小]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">克，肯勒反。《邇雅》曰：「克，能也。[玝-十+小]，滅也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0322a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四</Paragraph>
<Lb Key="0322a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈妙嚴品〉之四</Paragraph>
<Lb Key="0322a10"/><Paragraph Type="form">牟𡰱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「寂然」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">佛𠛴</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𠛴，具正云「[糸*(占-口+乙)]差怛羅」。此曰「土田」也。差<Lb Key="0322a11"/>音初界反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322a12"/><Paragraph Type="form">無猒足</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">猒，於𥂁反。飽也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">朗然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「朗，明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0322b"/><Lb Key="0322b01"/><Paragraph Type="form">罣礙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">罣，胡卦反。《字略》曰：「『罣』謂[絅-口+又]㝵也。」字又作罫也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b02"/><Paragraph Type="form">三昧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「三摩地」。此曰「等持」。謂離沉掉，名之為「等」。令心住一境性，<Lb Key="0322b03"/>故曰「持」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b04"/><Paragraph Type="form">泉澗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">澗，古鴈反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b05"/><Paragraph Type="form">霈澤清炎暑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">霈澤，普蓋反。《文字集略》曰：「『霈』謂大雨也。」劉賾注<Lb Key="0322b06"/>《孟子》曰：「霈然，注雨㒵。」郭璞注《邇雅》曰：「『炎』謂羊氣熏灼人也。」《說文》云：「暑，熱也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b07"/><Paragraph Type="form">難宣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《小雅》曰：「宣，示也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">恬怡㝡勝道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">恬，徒嫌反。怡，以之反。<Lb Key="0322b08"/>孔安注《書》曰：「恬，八安也。」《邇雅》曰：「恬，樂也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b09"/><Paragraph Type="form">蠲除</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蠲，古玄反。《小雅》曰：「蠲，潔也。」「絜」謂淨潔之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b10"/><Paragraph Type="form">皆從化</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭箋《詩》曰：「從，謂也。」《珠叢》曰：「教成於上而易俗於下謂之化也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0322b11"/><Paragraph Type="form">險詖不修德</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">詖，彼義反。《毛詩序》曰：「內有追賢之志，而无險詖之心。」<Pb Key="0323a"/><Lb Key="0323a01"/>《蒼頡篇》曰：「『詖』謂侫諂也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323a02"/><Paragraph Type="form">無猒怠</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">猒，於燄反。倦也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">踰須彌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《字林》月：「踰，越也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323a03"/><Paragraph Type="form">如世生盲卒無覩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">卒，將聿反。竟也，終也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323a04"/><Paragraph Type="form">如盲𥌒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">皷，公五反。《三蒼》曰：「无目，謂之𥌒。」《釋名》曰：「𥌒，謂眠眠目平合<Lb Key="0323a05"/>如𥌒皮也。」字從皮也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323a06"/><Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]綸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">綸，力脣反。《漢書拾遺》曰：「[弓*(乞-乙+小)]綸，猶纏裹也。」言周帀包羅耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323a07"/><Paragraph Type="form">名譽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">譽，余茹反。《毛詩傳》曰：「『譽』謂人美稱揚也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323a08"/><Paragraph Type="form">明矚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">矚，之欲反。《韻略》曰：「矚，視也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0323a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五</Paragraph>
<Lb Key="0323a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈妙嚴品〉之五</Paragraph>
<Lb Key="0323a11"/><Paragraph Type="form">如川鶩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鶩，无羽反。《漢書音義》曰：「鶩，乱駞也。」謂因歷事元无邊佛海，<Lb Key="0323a12"/>今坐道塲，竟奉如百川之奏海耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0323b"/><Lb Key="0323b01"/><Paragraph Type="form">金剛[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[〦/(刀*了*(留-刀-田))/肉]字從肉。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無遺隱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遺，餘也。隱，藏也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323b02"/><Paragraph Type="form">綺麗䆫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">張載注《靈光殿賦》云：「綺，文也。」《小雅》曰：「麗，著也。」言䆫有文彩<Lb Key="0323b03"/>照著者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323b04"/><Paragraph Type="form">特明</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「特，獨也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323b05"/><Paragraph Type="form">填飾妙華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">填字，正宜作瑱。音，唐見、陟憐二反。《漢書訓慕》曰：「瑱，謂<Lb Key="0323b06"/>珠玉壓座為飾也。」《周禮》：「有瑱圭長尺二寸，王所雜飾也。」今經本從土作者，<Lb Key="0323b07"/>音唐賢反，乃是填塞之填字耳也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323b08"/><Paragraph Type="form">夷坦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">夷，以脂反。他嬾反。《毛詩傳》曰：「夷，易也。」謂簡易之道，言省力易行<Lb Key="0323b09"/>者也。《廣雅》曰：「坦，平也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0323b10"/><Paragraph Type="form">光瑩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭棧《詩》曰：「光，瑩也。」《切韻》稱：「瑩，飾也。」言以名花妙實瑩飾於佛座也。<Lb Key="0323b11"/>又按《說文》、《字統》：「瑩，又作鎣。訓与瑩同，然別有音余傾反，訓為光飾之義。」近<Pb Key="0324a"/><Lb Key="0324a01"/>代以來，碩學絕嗣，聲義渾雜，濫以管音之訓，安瑩聲之下也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a02"/><Paragraph Type="form">世尊凝睟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">睟，宣醉反。《易》云：「君子以正位凝命。」王弼注曰：「凝者，嚴<Lb Key="0324a03"/>整之㒵。睟，視也。」謂肅然而視也。又《孟子》曰：「睟，面色潤也。睟然，潤也。」《玉篇》曰：<Lb Key="0324a04"/>「澤之㒵也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a05"/><Paragraph Type="form">炳然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">炳，彼永反。《蒼頡篇》曰：「炳，明著也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a06"/><Paragraph Type="form">門闥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">闥，他達反。《漢書集注》曰：「闥，小門。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a07"/><Paragraph Type="form">洞啟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洞，徒弄反。《玉篇》曰：「洞，達也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a08"/><Paragraph Type="form">棟宇</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">棟，都弄反。郭璞注《[迄-乙+小]雅》曰：「棟，屋𬃡也。」𬃡，於靳反。𬃡，即齊也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a09"/><Paragraph Type="form">妙香氛氳</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">氛，符云反。氳，於云反。王逸注《楚辭》曰：「氛氳，盛也，香氣<Lb Key="0324a10"/>盛也。」二字又作「葐蒀」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324a11"/><Paragraph Type="form">樹歧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">歧，矩羈反。兩股間也。柣《字書》作「岐」，謂枝橫首也。今經本有從山邊作<Lb Key="0324a12"/>支及《切韻》音為歧，並誤。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0324b"/><Lb Key="0324b01"/><Paragraph Type="form">爭聳擢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聳，息勇反。擢，直角反。《切韻》稱：「聳，高也。」《蒼頡篇》曰：「擢，抽也。」言<Lb Key="0324b02"/>抽樹枝條高上也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324b03"/><Paragraph Type="form">如重雲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">重，直用反。言密聞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324b04"/><Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]覆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覆，芳富反。《漢書音義》曰：「彌，滿也。」言遍滿覆蔭也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0324b05"/><Paragraph Type="form">相庇映</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">庇，卑至反。鄭玄注《禮記》曰：「庇，覆也。」《邇雅》曰：「庇，廕也。」《字漢書》：「映，俞<Lb Key="0324b06"/>照也，彩間也。」言相庇相映，如五彩之綺鐟也。映字，古正體作[央/月]，當日中央<Lb Key="0324b07"/>為映。有從日邊作英者，謬之也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0324b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六</Paragraph>
<Lb Key="0324b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來現相品〉</Paragraph>
<Lb Key="0324b10"/><Paragraph Type="form">閻浮檀金</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「染都捺陁」。此是西域河名，其河近閻浮捺陁<Lb Key="0324b11"/>樹，其金出彼河中，此則因樹以立稱，金由河以得名。或曰：閻浮果汙點物<Pb Key="0325a"/><Lb Key="0325a01"/>成金，因流入河，染石成此閻浮檀金，其色赤黃，兼帶紫燄氣也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a02"/><Paragraph Type="form">優鉢羅華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「尼羅烏鉢羅」。尼羅者，此云「青」。烏鉢羅者，花号<Lb Key="0325a03"/>也。其[葉-世+ㄊ]狹長，近下小圓，而上漸尖，佛眼似之，經多為喻。其花莖似藕，稍有<Lb Key="0325a04"/>㓨也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a05"/><Paragraph Type="form">頗梨色</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「窣堵致迦」。其狀少似此方水精，然有赤有白者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a06"/><Paragraph Type="form">普振</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">振字正宜作「震」，動之義。經太作據字者，乃是根舉之振也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a07"/><Paragraph Type="form">辟支佛地</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">辟支，梵言具云「畢勤支底迦」，此云「各各獨行」。佛者，覺<Lb Key="0325a08"/>也。舊翻為「獨覺」，正得其意。或翻為「緣覺」，譯人謬。以梵語云「鉢羅底迦」，此翻<Lb Key="0325a09"/>為「緣故」。《智度論．第十八》中通上二類也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a10"/><Paragraph Type="form">僉然坐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">僉，七𥂁反。《邇雅》曰：「僉，皆也。」《邇雅》曰：「僉，同也。」如云「莫不皆然」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a11"/><Paragraph Type="form">克證</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「克，能也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325a12"/><Paragraph Type="form">法界周流无不遍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">周帀流布，故曰「周流」。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0325b"/><Lb Key="0325b01"/><Paragraph Type="form">或覆或傍住</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覆，芳福反。傍，薄即反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325b02"/><Paragraph Type="form">周聞十方</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聞，无運反。鄭注《禮記》云：「周，遍也。」《珠叢》曰：「聞，聲所至也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0325b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七</Paragraph>
<Lb Key="0325b04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈普賢三昧品〉</Paragraph>
<Lb Key="0325b05"/><Paragraph Type="form">包納</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">包字又作苞，並通用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">般涅[臊-品+巳]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「般利涅[臊-品+巳]𨚗」。謂<Lb Key="0325b06"/>般利，普也，究竟也。涅，出離也。[臊-品+巳]𨚗，煩𢙉結也。言諸煩惱結普究竟出離也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325b07"/><Paragraph Type="form">我曹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">如淳注《漢書》曰：「曹，輩也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0325b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈世界成就品〉</Paragraph>
<Lb Key="0325b09"/><Paragraph Type="form">志欲廣大</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《論語》注曰：「志，暮也。」「慕」謂希樂者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0325b10"/><Paragraph Type="form">煩惱擾濁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">擾，如紹反。孔安注《書》曰：「擾，亂也。」字宜從憂。憂，音奴刀<Lb Key="0325b11"/>反。經本從憂者，謬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0326a"/><Lb Key="0326a01"/><Paragraph Type="form">或脩或短</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「修，長也。」《經》本作「脩」字者，謂乾脯之脩，非此用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326a02"/><Paragraph Type="form">懸覆住</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覆，孚福反。倒垂狀也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326a03"/><Paragraph Type="form">㸦偱復</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">偱，祥倫反。復，符福反。郭璞曰：「『偱』謂巡行也。」鄭𤖆《詩》曰：「『復』謂<Lb Key="0326a04"/>覆也。」言經歷往來也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326a05"/><Paragraph Type="form">無暫已</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">已，余里反。《廣雅》曰：「已，止也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326a06"/><Paragraph Type="form">三維及八隅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「維，角也。」鄭玄注《考工記》曰：「隅，角也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326a07"/><Paragraph Type="form">共美</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">共字從廿不從廾，撗盡必須連。美字從大，必不得從火也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326a08"/><Paragraph Type="form">一一區分</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馬融注《論語》曰：「區，別也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迫隘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">隘，於懈反。迫，迮<Lb Key="0326a09"/>也。隘，狹也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0326a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第八</Paragraph>
<Lb Key="0326a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈華藏世界品〉之一</Paragraph>
<Lb Key="0326a12"/><Paragraph Type="form">[玝-十+小]草羅生悉芬馥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">芬，孚云反。馥，符福反。《邇雅》曰：「[玝-十+小]，[玝-十+小]美<Pb Key="0326b"/><Lb Key="0326b01"/>也。」賈逵注《國語》曰：「[玝-十+小]，寶也。」謂以寶為草。《楚辤》曰：「羅生乎堂。」王逸注曰：「『羅』謂<Lb Key="0326b02"/>列而生也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326b03"/><Paragraph Type="form">不可沮壞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">沮，才與反。《漢書音義》曰：「沮，毀也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326b04"/><Paragraph Type="form">澄垽其下</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">垽，魚靳反。《邇雅》曰：「澱，謂之垽。」郭璞注曰：「潀，滓也。江東<Lb Key="0326b05"/>呼為垽也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326b06"/><Paragraph Type="form">欄楯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">欄，勒丹反。楯，述尹反。《說文》曰：「欄，檻也。」王逸注《楚辝》云：「縱曰㩜，撗<Lb Key="0326b07"/>曰楯。楯閒子謂之櫺也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326b08"/><Paragraph Type="form">芬陁利</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「白蓮花」，亦曰「百葉花」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326b09"/><Paragraph Type="form">尸羅幢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按梵語云「陁羅」，此曰「清涼」。若云「試羅」，此翻為「王」，謂以王為<Lb Key="0326b10"/>幢，名尸羅幢也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0326b11"/><Paragraph Type="form">𥪰奏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《小雅》曰：「奏，進也，為也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0327a"/><Lb Key="0327a01"/><Paragraph Type="form">香水澄渟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">渟，笛零反。《埤蒼》曰：「水曰渟，渟猶湛也。」經本有從立人<Lb Key="0327a02"/>作亭者，誤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327a03"/><Paragraph Type="form">垣牆繚繞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">垣，于元反。繚，離鳥反。《毛詩傳》曰：「垣，牆也。」《說文》曰：「繚，纏也。」謂<Lb Key="0327a04"/>周帀纏繞也。牆字籍文、隸文皆為牆。今或加土者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327a05"/><Paragraph Type="form">洄澓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洄，漩也。澓，深也。謂河海中深淵之處，水旋轉也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327a06"/><Paragraph Type="form">壇墠形</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">墠，常演反。《尚書》曰：「為三壇同墠。」孔安注曰：「築土為壇，除地<Lb Key="0327a07"/>為墠。」《韓詩傳》曰：墠猶坦，坦言平地也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327a08"/><Paragraph Type="form">佉勒迦形</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">佉勒迦，此云「篇」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327a09"/><Paragraph Type="form">因陁羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「帝」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">娑婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「堪忍」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327a10"/><Paragraph Type="form">[手-二+ㄇ]字之形</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">今按梵本，[手-二+ㄇ]字乃是德者之相，元非字也。然經中上<Lb Key="0327a11"/>據漢本惣一十七字，同呼為万。依梵文有二十八相，即八種相中四種相<Lb Key="0327a12"/>也，謂室利靺瑳、難提迦物多、塞囀悉底迦、本囊伽吒。又有鉢特忙、研訖羅，<Pb Key="0327b"/><Lb Key="0327b01"/>跋折羅等三相。雖於〈花嚴〉、〈迴向〉二品中有，以其可識無謬，故此不列在數。<Lb Key="0327b02"/>又有盎句奢相，此《經》惣无，故亦不列。其一十七相，既非万字，又非一毛之<Lb Key="0327b03"/>相，今顯異異同。謂第八卷有一室利靺瑳相。第九卷有三相：勑難提迦物<Lb Key="0327b04"/>多、次室利靺瑳、後亦室利靺瑳。第二十三有一相，謂塞轉悉底迦。苐二十<Lb Key="0327b05"/>七有五種相：初室利靺瑳、次塞囀悉底迦、次難提物多、次室利靺瑳、後難<Lb Key="0327b06"/>提迦物多。第四十八有三相：一、塞囀悉底迦相，二、室利靺瑳，三、室利靺瑳。<Lb Key="0327b07"/>第五十七、五十八、六十三、六十五等，各有一室利靺瑳相。若謹依梵本捴<Lb Key="0327b08"/>有二十八相，具顯如《刊定記》說也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327b09"/><Paragraph Type="form">◇</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">梵書[一/力]字，八圖狀，應添畫之。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0327b10"/><Paragraph>室利靺瑳，此云「吉祥海雲」。</Paragraph>
<Paragraph>難提迦物<Lb Key="0327b11"/>多，此云「右旋」。</Paragraph>
<Paragraph>本囊伽吒，此云「滿瓶」。<Lb Key="0327b12"/>或八相中無。此瓶有螺。</Paragraph>
<Paragraph>鉢特忙，此<Pb Key="0328a"/><Lb Key="0328a01"/>云「赤蓮華」。</Paragraph>
<Paragraph>跋折羅，此「云杵」。</Paragraph>
<Lb Key="0328a02"/><Paragraph>盎句奢，此云「曲鉤」。</Paragraph>
<Paragraph>塞嚩悉底迦，此<Lb Key="0328a03"/>云「有樂」。</Paragraph>
<Paragraph>斫訖羅，此云「輪」。</Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0328a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第九</Paragraph>
<Lb Key="0328a05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈華藏世界品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0328a06"/><Paragraph Type="form">世界名尸利</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">尸利，此云「殊勝」，亦曰「吉祥」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328a07"/><Paragraph Type="form">城郭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《風俗通》曰：「城之為言成，郭之為言廓，謂寬廓成受者。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328a08"/><Paragraph Type="form">狀如四洲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尓雅》曰：「水中可居之地曰洲。」今四天下皆在四大海<Lb Key="0328a09"/>中，故俱名「洲」也。言狀如四洲者，東洲形圓如日，西洲形如半月，南洲北廣<Lb Key="0328a10"/>南狹，北洲其形正方。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328a11"/><Paragraph Type="form">師子頻伸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「頻，急也。申，舒也。」謂有勞倦者，以手足[(凵@又)/月]𦙄<Pb Key="0328b"/><Lb Key="0328b01"/>左右上下，或急弩，或舒展，用自解其勞倦。此或全是梵語，如《刊定記》說也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328b02"/><Paragraph Type="form">世界名多羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">未詳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">龍淵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">淵，烏玄反。孔安國注《論語》<Lb Key="0328b03"/>曰：「淵，潭也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328b04"/><Paragraph Type="form">慣習</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">慣，古患反。鄭牋《詩》曰：「慣，習也。」字宜從扌，或有作串者，乃是貫串<Lb Key="0328b05"/>字從。今《經》本從堅心者，俗通用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328b06"/><Paragraph Type="form">天城寶堞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">堞，徒頰反。杜預注《左傳》曰：「堞，女牆也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0328b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十</Paragraph>
<Lb Key="0328b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈華藏世界品〉之三</Paragraph>
<Lb Key="0328b09"/><Paragraph Type="form">䡄度</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">度，徒故反。賈逵注《國語》曰：「䡄，法也。」鄭玄注《周禮》曰：「度，謂尺丈之<Lb Key="0328b10"/>數也。」言䡄儀有節，故曰「䡄度」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0328b11"/><Paragraph Type="form">佛号娑羅王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑羅，此云「堅固」，亦名「㝡勝」。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0329a"/><Lb Key="0329a01"/><Paragraph Type="form">絕倫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭玄注《儀禮》曰：「倫，比也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329a02"/><Paragraph Type="form">吉祥幄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">搓，於角反。《尚書傳》曰：「吉，善也。」杜注《左傳》曰：「祥者，吉凶之先<Lb Key="0329a03"/>兆。」賈注《國語》曰：「祥，猶象也。」何承《[莫/糸]要》曰：「在上曰帳，旁日惟，四合象宮殿，謂<Lb Key="0329a04"/>之幄也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329a05"/><Paragraph Type="form">崇飾寶隦堄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">隦，普米反。堄，研礼反。鄭注《考工記》曰：「崇，高也。」《廣<Lb Key="0329a06"/>雅》曰：「隦堄，女墻也。」《蒼頡篇》曰：「坭，城上小垣也。」按賈注《國語》：「隦字作埤。」杜注<Lb Key="0329a07"/>《左傳》作「卻」，《廣雅》作「隦」，籕文作「𩫝」。𩫝又音避支反。今經本作俾倪字者，按《聲<Lb Key="0329a08"/>類》乃是軾中環持蓋杠者也。又有䫌𲊲及䑀腉之字，並是左右傾首邪視<Lb Key="0329a09"/>也，或云「車中傾視於外也」杠，音江，謂蓋竿也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329a10"/><Paragraph Type="form">秀出</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">秀，私究反。《國語》曰：「秀出於眾，有則以告。」𮨇野王曰：「秀，美也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329a11"/><Paragraph Type="form">如眾繢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繢，胡對反。鄭注《論語》曰：「繢，畫文也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329a12"/><Paragraph Type="form">刧燒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">燒，書耀反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">堅硬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">硬，顏孟反。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0329b"/><Lb Key="0329b01"/><Paragraph Type="form">閻羅界</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">閻羅，具正云「琰摩闍羅」。此云「遮止」，謂遮止罪人，不令更造也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329b02"/><Paragraph Type="form">金剛杵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杵，昌与反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">海蜯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蜯，蒱項反，蛤也。字又作蜯也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329b03"/><Paragraph Type="form">酸楚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">酸，蘇官反。《說文》曰：「酸，酢也。」按：楚，猶齗也。謂身受劇苦，疼痛不可<Lb Key="0329b04"/>觸近，猶齒之酸齗，不可以近物也。或曰：酸，猶於痠疼也。楚，荊杖也。言被杖<Lb Key="0329b05"/>疼痛也。又曰：酸，傷於骨。楚，猶齒齗。言受重苦，徹骨疼痛，不可觸近也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0329b06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十一</Paragraph>
<Lb Key="0329b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈毗盧遮那品〉</Paragraph>
<Lb Key="0329b08"/><Paragraph Type="form">乃徃</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「乃，語辝也。」《廣雅》曰：「乃，徃也。」重言訓義，猶清淨也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329b09"/><Paragraph Type="form">不可紀極</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">紀，居理反。《廣雅》曰：「紀，記也。」鄭玄注《禮記》：「極，盡也。」言記<Lb Key="0329b10"/>之不可窮盡也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0329b11"/><Paragraph Type="form">𨚗由他</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按：此方黃帝數法有三等：若依下等，當此非也；中等，栜也；<Pb Key="0330a"/><Lb Key="0330a01"/>上等，潛也。具如下〈阿僧祇品〉處釋也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a02"/><Paragraph Type="form">從廣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">從，紫容反。孟康注《史記》曰：「南北為從，東西為撗，廣也。」從字正體<Lb Key="0330a03"/>從木，有從糸、彳作者，皆俗通用。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a04"/><Paragraph Type="form">樓櫓却敵皆悉崇麗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">櫓，郎古反。《切韻》稱：「城上守禦曰<Lb Key="0330a05"/>櫓也。」繞城往往別築迴起土臺，名為卻敵，既高且飾，故云「崇麗」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a06"/><Paragraph Type="form">塹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">七燄反。《說文》曰：「塹，坈也。」經本有作從水者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a07"/><Paragraph Type="form">波頭摩華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「鉢持忙」。此曰「赤道」也。其花莖有㓨。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a08"/><Paragraph Type="form">拘物頭華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">其花莖有㓨，色或赤白，以其花[葉-世+ㄊ]稍短，未開敷<Lb Key="0330a09"/>時狀郁蹵然，故亦或名「小白華」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a10"/><Paragraph Type="form">萃止</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「萃，集也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330a11"/><Paragraph Type="form">城邑宰官</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《左傳》曰：「邑，都也。有先君宗庿曰都，无曰邑也。」孔安<Lb Key="0330a12"/>注《論語》曰：「宰，臣也。」《韻圃》稱：「宰，主也。」謂城邑中長吏即為其主也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0330b"/><Lb Key="0330b01"/><Paragraph Type="form">四衢道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尓雅》曰：「一達謂之道路，二達謂之岥旁，三達謂之劇旁，四<Lb Key="0330b02"/>達謂之衢，五達謂之康，六達謂之㽵，七達謂之劇𩥵，八達謂之崇期，九達謂之<Lb Key="0330b03"/>達然。」以路多四達，凡謂故多用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330b04"/><Paragraph Type="form">妓樂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">渠倚反。《切韻》稱：「妓，女樂也。」《埤蒼》曰：「妓，美女也。」因以美女為樂，謂<Lb Key="0330b05"/>之妓樂也。經本有從扌邊作支者，此乃藝技字也。或有從立人作者，章易反，<Lb Key="0330b06"/>傷害也。非《經》意也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330b07"/><Paragraph Type="form">巾馭汝寶乘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馭，魚據反。乘，食證反。《晉書．與服志》曰：「《周礼》：『巾車<Lb Key="0330b08"/>大赤以朝，大白以成。』按：巾，謂飾也。」鄭玄注《周禮》曰：「巾，猶衣也。」音於記反，謂<Lb Key="0330b09"/>以繒緣衣帶有車也。《廣雅》曰：「馭，駕也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0330b10"/><Paragraph Type="form">夫人采女</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">采擇所得之女，謂之采女。《風俗通》口：「六宮女凢數千<Lb Key="0330b11"/>人。天子遣掖[庭-壬+手]丞，率於鄉中，閱視童女，年十三以上，二十以下，長壯皎潔，有法<Pb Key="0331a"/><Lb Key="0331a01"/>相者，因義入宮，故謂之采女也。夫人者，按因夫以成，故曰夫人也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331a02"/><Paragraph Type="form">尋亦去世</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「尋，續也。」言續後去也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331a03"/><Paragraph Type="form">聚落</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聚，疾喻反。韋昭《漢書》云：「小鄉曰聚，人所居也。」又《左傳》曰：「聚，眾也。」<Lb Key="0331a04"/>《廣雅》曰：「落，居也。」眾所共居，故稱聚落也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331a05"/><Paragraph Type="form">依怙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">怙，胡故反。《尓雅》曰：「怙，恃也。」《韓詩傳》曰：「怙，頼也。謂倚賴也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0331a06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十二</Paragraph>
<Lb Key="0331a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來名号品〉</Paragraph>
<Lb Key="0331a08"/><Paragraph Type="form">瞻葡華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「黃色花」，其花甚有香氣，然以支子也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331a09"/><Paragraph Type="form">阿耨多羅三𦴭三菩提</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">耨，奴沃反。𦴭字，按：梵本應<Lb Key="0331a10"/>音云[弓*(乞-乙+小)]略反。阿，此云「无」也。耨多羅，上也。三，正也。藐，等。三，正也。菩提，覺也。惣<Lb Key="0331a11"/>應云「无上正等覺」也。耨字，古來經論巾多作耨，音奴攜反。按：梵語，耨音同<Lb Key="0331a12"/>此方入聲，殊无去聲之勢，字冝從示，不慮從來，此乃古今鈔寫之无識，非<Pb Key="0331b"/><Lb Key="0331b01"/>潤色之紕[謵-白+尒]。𦴭字，本者摸角、[弓*(乞-乙+小)]紹二反。此土既无[弓*(乞-乙+小)]略之字，故假借𦴭字<Lb Key="0331b02"/>而用之。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331b03"/><Paragraph Type="form">釋迦牟𡰱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">釋迦，此云「能」也。牟𡰱，「寂囉」也，言其三業離於諠雜也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331b04"/><Paragraph Type="form">瞿曇氏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「瞿答摩」。言瞿者，此云　「地」也。答摩，㝡勝也。謂除天以外，<Lb Key="0331b05"/>在地人類此族㝡勝，故云「地㝡勝」也。或曰「瞿曇[弓*(乞-乙+小)]」，或云「憍曇[弓*(乞-乙+小)]」，或云「瞿夷」，<Lb Key="0331b06"/>皆女聲呼之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331b07"/><Paragraph Type="form">瑿羅跋𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瑿者，具云「瑿溼弗羅跋」，此云「自在也」。羅跋那者，大聲<Lb Key="0331b08"/>也。謂佛號大自在聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331b09"/><Paragraph Type="form">修臂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">修，相由反。按《玉篇》：「修飾、修長皆從攸，或脩脯從肉。」今有以脯脩<Lb Key="0331b10"/>為飾長之用者，並[謵-白+尒]。修、修同從亻彳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0331b11"/><Paragraph Type="form">豐溢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">夷曰反。《說文》曰：「溢，器滿餘也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0332a"/><Lb Key="0332a01"/><Paragraph Type="form">或名性超邁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">邁，莫界反。按：梵本云「遏底[詀-口+乙]爛陁塞嚩皤婆」。言<Lb Key="0332a02"/>遏底[詀-口+乙]爛陁者，超過。塞嚩，自也。皤婆，性也。謂自體性超過也。《說文》曰：「邁，遠<Lb Key="0332a03"/>行也。」遠即過遠也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332a04"/><Paragraph Type="form">或名簡言詞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">簡，皆限反。《尚書》曰：「辭尚簡要。」孔安注曰：「簡，略也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332a05"/><Paragraph Type="form">鮮少</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鮮，斯演反。賣注《國語》曰：「鮮，寬也。」寬，猶薄也。古躰正作尟，或俗作<Lb Key="0332a06"/>尠形亦有用者。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332a07"/><Paragraph Type="form">𨷲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">餘灼反。字又作籥、鑰。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0332a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈四聖諦品〉</Paragraph>
<Lb Key="0332a09"/><Paragraph Type="form">躁動</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">躁，則到反。鄭注《論語》曰：「躁，不安靜也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">仇對</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">仇，渠尤反。《尓雅》曰：「仇，<Lb Key="0332a10"/>讎也。」孔安注《書》曰：「仇，怨也。」言集望於道，如怨讎也，障出離故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332a11"/><Paragraph Type="form">資待</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《考子記》曰：「資，取也。」王逸注《楚辝》曰：「待，湏也。」言苦濟為飢渴寒熱<Lb Key="0332a12"/>等病所隨，故有所湏，有所求取也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0332b"/><Lb Key="0332b01"/><Paragraph Type="form">鄙賤</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄙，悲几反。如淳注《漢書》曰：「鄙，猥陋也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332b02"/><Paragraph Type="form">[色-巴+(鹿-比+(ㄙ*ㄙ))]獷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">獷，古撗反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332b03"/><Paragraph Type="form">破[爪*(ㄗ@、)]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[爪*(ㄗ@、)]，於胤反。言苦報盡處，方顯滅諦，故名滅諦為破[爪*(ㄗ@、)]。或有經本<Lb Key="0332b04"/>而云破𡖉。𡖉，盧管反。謂由破生死穀𡖉，顯得滅諦故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332b05"/><Paragraph Type="form">能攫噬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">攫，拘縛反。噬，常制反。《蒼頡篇》曰：「攫，搏也。」《說文》曰：「攫，爪持也。」<Lb Key="0332b06"/>《廣雅》曰：「噬，嚙也。」言田造集𡧱真實，出離善根，故此猶如師子搏嚙也。攫字，<Lb Key="0332b07"/>絙本有從立犬邊作矍者，甚[謵-白+尒]。《花嚴》闍梨共三藏覆勘此梵本謂之似<Lb Key="0332b08"/>多，此云師子，然依業用聲呼，故翻為攫噬。其於犬邊矍者，乃是猿猴之属，<Lb Key="0332b09"/>與梵本元不相當也。噬字要冝從竹。經本有從廾者，音武俱反。又有口邊<Lb Key="0332b10"/>著莖者，元不是字也。㕽，音辝孕反二。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0332b11"/><Paragraph Type="form">渾濁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">渾，戶昆反。《切韻》：「渾，濁也。」重言訓義，猶清淨耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0333a"/><Lb Key="0333a01"/><Paragraph Type="form">坏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">普談反。未燒反也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333a02"/><Paragraph Type="form">憤毒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">憤，夫問反。賈注《國語》曰：「憤，威也。」鄭注《禮記》曰：「憤，謂怒氣充實也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333a03"/><Paragraph Type="form">驚駭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">駭，閑堦反。《廣雅》曰：「駭，起也。」失驚者，其心必舉起，故驚也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333a04"/><Paragraph Type="form">匿疵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">匿，尼力反。疵，疾移反。《廣雅》曰：「匿，隱也。」杜注《左傳》曰：「匿，藏也。疵，病<Lb Key="0333a05"/>也。」言苦諦隱藏煩𢙉過患也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333a06"/><Paragraph Type="form">傲慢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">傲，五告反。杜注《左傳》曰：「傲，不敬也。」傲字，經本有從豎心邊作敖<Lb Key="0333a07"/>者，[謵-白+尒]。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333a08"/><Paragraph Type="form">駃流</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">駃，所吏反。《蒼頡篇》曰：「駃，速疾也。」字從馬，史聲。《經》本有從馬邊决<Lb Key="0333a09"/>者，音古穴反。乃是駃騠，馬名，非此《經》意也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0333a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十三</Paragraph>
<Lb Key="0333a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈光明覺品〉</Paragraph>
<Lb Key="0333a12"/><Paragraph Type="form">閻浮提</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「贍部提」。贍部，樹名也。提，此云「洲」。謂昏山上阿耨池南，<Pb Key="0333b"/><Lb Key="0333b01"/>有一大樹，名為贍部。其紫上闊下狹，此南洲似彼，故取為名。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333b02"/><Paragraph Type="form">弗婆提</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「布嚕婆毗提訶」。言「布嚕婆」者，此云「初」，謂日初出處，<Lb Key="0333b03"/>此翻為東也。毗，勝也。提訶，身。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333b04"/><Paragraph Type="form">瞿耶𡰱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「阿鉢唎瞿陁𡰱」。言「阿鉢利」者，此云「西」。域曰「鉢軌忙」，此<Lb Key="0333b05"/>云「使」。謂曰沒邊處也。瞿，牛也。陁𡰱，貨也。謂以牛買物，如此洲用錢也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333b06"/><Paragraph Type="form">欝單越</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「殟怛羅句嚧」。言「殟怛羅」者，此云「上也，勝也」。句嚧，所<Lb Key="0333b07"/>作也。謂彼洲人於所作事皆無我所，勝餘三洲故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333b08"/><Paragraph Type="form">文殊師利</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「𭦗殊室利」。言「𭦗珠」者，此云「妙」也。室利，德也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0333b09"/><Paragraph Type="form">丈夫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《大戴禮》日：「大者，長也。夫者，扶也。」言長制万物者也。《白𧆞通》曰：「夫，<Lb Key="0333b10"/>扶也，以道披按也。丈夫為言杖扶人者也。」《左傳》曰：「進賢達能，謂之丈夫也。」<Lb Key="0333b11"/>《廣雅》曰：「男子之丈夫，有名行者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0334a"/><Lb Key="0334a01"/><Paragraph Type="form">紺青</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">紺，古暗反。《珠叢》日：「深青之色而佯赤色者，謂之紺也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334a02"/><Paragraph Type="form">戲笑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">戲字虛邊作弋，音餘力反。笑字從竹犬聲。有作笑者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334a03"/><Paragraph Type="form">寤世閒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">寤，吾故反。寤，悟也。謂令世閒皆出生死睡眠也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334a04"/><Paragraph Type="form">塵累</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">贏偽及。鄭玄曰：「累，係也。」謂六境汙心，如塵坋人，即此係縛，不得<Lb Key="0334a05"/>出離，故捴謂之塵累也。塵字從庶土。庶，眾也。謂眾土所成塵，會意字也。今<Lb Key="0334a06"/>人多從庶下土為塵，莫識其義也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0334a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈菩薩問明品〉</Paragraph>
<Lb Key="0334a08"/><Paragraph Type="form">曉悟群蒙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「曉，說也。」鄭注《禮記》曰：「群，眾也。」韓康注《易》：「蒙昧，<Lb Key="0334a09"/>幼小之㒵。」《說文》曰：「蒙，謂童蒙也。」言凢夫於道未有所識，如幼童蒙，菩薩說<Lb Key="0334a10"/>之，令開悟也。說，音書𨦣反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334a11"/><Paragraph Type="form">惟仁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">郭璞注《尓雅》曰：「惟，發語聲辝也。」《周禮》曰：「天德曰仁。」言人有如天<Lb Key="0334a12"/>覆育之德者，即謂之為仁。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0334b"/><Lb Key="0334b01"/><Paragraph Type="form">湍流𥪰奔逝</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">湍，他官反。《說文》云：「淺水流沙上曰湍，疾瀕也。」《尓<Lb Key="0334b02"/>雅》曰：「逝，徃也。」瀬，音頼也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334b03"/><Paragraph Type="form">長風</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">長，直良反。《兼名苑》云：「風暴疾而起者，謂之長風者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334b04"/><Paragraph Type="form">鼓扇</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鼓，公戶反。鄭玄注《儀禮》云：「鼓，猶擊也。扇，動攝也。」鼓字經本有從<Lb Key="0334b05"/>壴邊作皮者，此乃鍾鼓之字。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334b06"/><Paragraph Type="form">機關木人</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">韓康伯注《易》曰：「樞機，制動之主也。」按機即樞機，用資轉<Lb Key="0334b07"/>動関鍵，遂在密能運。言木人无心，但以闇密繩楔而能運動。今喻業體都<Lb Key="0334b08"/>无作者，而能生起於果報。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0334b09"/><Paragraph Type="form">從[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]，善角反。鄭注《尓雅》曰：「[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]，謂鳥子湏母飯者。𩿿，謂能自食者也。」<Lb Key="0334b10"/>[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]字經本有從聲下作夘者，无不是字，尋茲𣧘[謵-白+尒]，起自无識胷遮製字，陷<Lb Key="0334b11"/>悞童蒙耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0335a"/><Lb Key="0335a01"/><Paragraph Type="form">濤波</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">濤，唐勞反。《三蒼》曰：「大波為濤也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335a02"/><Paragraph Type="form">阿揭陁藥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阿，此云「普」也。揭陁，云「去」也。言服此藥者，身中諸病皆<Lb Key="0335a03"/>除去也。又云阿，无也。揭陁，病也。服此藥已，更無有病，故名之耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335a04"/><Paragraph Type="form">毗藍風</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「吠濫婆」。言吠者，散也。濫婆者，所至也。言此風所至之<Lb Key="0335a05"/>處，悉皆散壞也。又云毗，不也。濫婆，遲也。謂此風行最極迅急也，舊翻為迅<Lb Key="0335a06"/>猛風是也。其水輪下風轉，亦與此風輪同名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335a07"/><Paragraph Type="form">樵溼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">樵，疾遙反。溼，失入反。《說文》曰：「樵，薪也。」溼字經本有作濕者，音他<Lb Key="0335a08"/>合反，此乃平原郡之水名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335a09"/><Paragraph Type="form">如鑽燧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鑽，則官反。燧，徐醉反。鑽，謂木中取火。燧，謂鏡中取火也。《淮<Lb Key="0335a10"/>南子》曰：「陽燧見日，則焫而為火；方諸見月，則津而為水。」許叔重曰：「陽燧，五<Lb Key="0335a11"/>石之銅精，仰日則得火。方諸，五石之精作圓繫似坏，仰月則得水。」此燧又<Lb Key="0335a12"/>作燧也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0335b"/><Lb Key="0335b01"/><Paragraph Type="form">赫日</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">赫，亨格反。《毛詩傳》曰：「赫，赤㒵也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335b02"/><Paragraph Type="form">孩稚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稚，直履反。《方言》曰：「稚，年小也。」字又作穉也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335b03"/><Paragraph Type="form">[蓲-品+一]草箭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[蓲-品+一]草，一名縈杜。西域既自有之，東江亦多此類。其形似荻<Lb Key="0335b04"/>皮，重若笋，躰質柔弱，不堪動用也。其正宜作惹也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335b05"/><Paragraph Type="form">射</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">神亦反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">躡</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𡰱獵反。踽也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335b06"/><Paragraph Type="form">受餒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">餒，奴罪反。《說文》曰：「餒，飢也。」字食妥聲。經本有從食邊委者，於偽<Lb Key="0335b07"/>反。此乃餧飼之字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335b08"/><Paragraph Type="form">基堵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">堵，當古反。賈逮曰：「基，始也。」《公羊傳》曰：「五板而堵。」何休曰：「八尺曰<Lb Key="0335b09"/>板，一堵凡四十尺也。」今謂創始築牆基為宮室之本時也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0335b10"/><Paragraph Type="form">率土咸戴仰</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尓雅》曰：「率，從也。」《玉篇》曰：「戴，謂欣奉於上也。」言從<Lb Key="0335b11"/>化之民，莫不欣然奉事也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Pb Key="0336a"/><Lb Key="0336a01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十四</Paragraph>
<Lb Key="0336a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈淨行品〉</Paragraph>
<Lb Key="0336a03"/><Paragraph Type="form">奢摩他</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「止息」，亦曰「寂靜」。謂正定離沉掉也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336a04"/><Paragraph Type="form">毗鉢舍那</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「種種觀案」，謂正惠决擇也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336a05"/><Paragraph Type="form">猗覺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">猗，於宜反。淹師《文選音義》云：「猗，美也。」《玉篇》𮨇野王曰：「歎美之猗<Lb Key="0336a06"/>字又作褘。」郭璞注《尓雅》曰：「褘，謂佳麗輕美之㒵。」今此覺支由定加行伏沉<Lb Key="0336a07"/>掉，故引定身心，輕美安和，即當輕美美之義。故得定者，非唯心安調暢，亦<Lb Key="0336a08"/>復容㒵光潤矣。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336a09"/><Paragraph Type="form">檀波羅蜜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「檀那波羅蜜多」。檀𨚗，此云「施」也。波羅蜜，云「彼岸」<Lb Key="0336a10"/>也。多，云「到」也。言施能到彼岸。後之五度波羅蜜多，皆准此釋也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336a11"/><Paragraph Type="form">尸波羅蜜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「尸羅」，此曰「清淨」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">羼提</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">羼，初莧反。此云「安忍」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336a12"/><Paragraph Type="form">毗梨耶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「精進」。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0336b"/><Lb Key="0336b01"/><Paragraph Type="form">禪𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「靜慮」，謂淨心思慮也。舊翻為思惟修者，略也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336b02"/><Paragraph Type="form">般若</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「惠」也。西域惠有二名：一名、般若，二名、末底。智唯一名，謂之<Lb Key="0336b03"/>諾般，即是第十智度名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336b04"/><Paragraph Type="form">僧伽藍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「僧伽羅摩」。言僧者，眾也。伽羅摩者，國也。或云「眾所樂<Lb Key="0336b05"/>住處」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336b06"/><Paragraph Type="form">捨諸罪軛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">軛，於隔反。《珠叢》曰：「軛，謂車轅端撗木也。」今謂諸罪賀<Lb Key="0336b07"/>檐在身，如牛為重載所壓，在家累繫如牛被軛，脫入道猶捨軛也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336b08"/><Paragraph Type="form">袈裟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具正云「迦邏沙曳」。此云「染色衣」，西域俗人皆著白色衣也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336b09"/><Paragraph Type="form">紹隆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">紹，市沼反。《切韻》稱：「紹，緣也。」鄭注《禮記》曰：「隆，猶盛也。」言繼嗣宗業，<Lb Key="0336b10"/>令興盛者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0336b11"/><Paragraph Type="form">統理</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">統，他宋反。《漢書》臣瓚注曰：「統，惣也。」《玉篇》曰：「理，洽也。」言惣管攝，治御<Pb Key="0337a"/><Lb Key="0337a01"/>之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a02"/><Paragraph Type="form">闍梨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「阿闍梨」。此云「軌範師」。謂與弟子軌則師範。然有五種闍<Lb Key="0337a03"/>梨：一、羯磨，二、威儀；三、依止；四、受經、五、十戒闍梨。西域又有君持闍梨。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a04"/><Paragraph Type="form">撿束</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「撿，局也。」謂拘局之，不使分散也。舊文依撿驗之，蓋<Lb Key="0337a05"/>今依撿繫之義也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a06"/><Paragraph Type="form">僧伽梨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「僧揭胝」。此曰「和合衣」，謂要須兩重合成故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a07"/><Paragraph Type="form">噬諸煩𢙉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">噬，常制反。《三蒼》曰：「噬，嚙也。字宜從竹巫也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a08"/><Paragraph Type="form">盥掌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">盥，古滿反。《說文》曰：「盥，澡手也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a09"/><Paragraph Type="form">發趾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">趾，之市反。《字林》曰：「趾，足也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a10"/><Paragraph Type="form">陂澤</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">陂，彼為反。《說文》曰：「穿地通水曰池，畜水曰陂」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337a11"/><Paragraph Type="form">池沼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">沼，之繞反。《說文》曰：「沼，池也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">汲井</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「扱，取也。」取水<Lb Key="0337a12"/>於井，故曰「汲井」。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0337b"/><Lb Key="0337b01"/><Paragraph Type="form">園圃</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《蒼頡篇》曰：「種樹曰園，種菜曰圃」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337b02"/><Paragraph Type="form">耘除</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">耘，于君反。《韻圃》稱：「耘，鋤也。」《毛詩傳》曰：「秋，除草也。」字又作[禾*員]、耘兩<Lb Key="0337b03"/>體。今經本作芸字者，此乃芸薹，菜名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337b04"/><Paragraph Type="form">頭陁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「杜多」。此曰「抖擻」，謂去離緣務、少欲、知足蕁十地一種行，皆能<Lb Key="0337b05"/>棄拾煩惱故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337b06"/><Paragraph Type="form">醜陋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「陋，猥也。」謂容皃猥𢙣也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337b07"/><Paragraph Type="form">沙門</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「沙迦葾囊」。此云「止息」，謂止息一切諸不善法。又曰「劬勞」，謂<Lb Key="0337b08"/>修一切劬勞苦行。又曰「聽聞」，謂多聞熏習是常業故。又云「止息」者，謂袈裟<Lb Key="0337b09"/>蔭力止息一切不安隱故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337b10"/><Paragraph Type="form">婆羅門</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「捨惡法」，又曰「淨行」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0337b11"/><Paragraph Type="form">操行</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">操，倉到反。王逸注《楚辭》曰：「操，志也。」《玉篇》曰：「持志貞固日操也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0338a"/><Lb Key="0338a01"/><Paragraph Type="form">甲冑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「冑，兜鍪也。」鍪音牟。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338a02"/><Paragraph Type="form">鎧仗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鎧，肯代反。仗，除亮反。《說文》曰：「鎧，甲也。」《風土記》曰：「仗，謂刀㦸之揔<Lb Key="0338a03"/>名也。」顏注《漢書》曰：「仗，謂所持兵器也。」字宜從立人，經本有從木者，棒杖字<Lb Key="0338a04"/>也。或從扌者，杖託字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338a05"/><Paragraph Type="form">不矯威儀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">矯，居夭反。賈注《國語》曰：「行非先王之法曰矯。」《玉篇》曰：<Lb Key="0338a06"/>「矯，假也；詐也。」今言威儀，真實不詐，現異相也。字宜從扌，經本從矢者，王逸<Lb Key="0338a07"/>注《楚辝》曰：「直也。」《尒雅》云：「勇也。」《蒼頡篇》曰：「正也。」此乃並非經意也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338a08"/><Paragraph Type="form">林藪</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">藪，桑走反。鄭玄注《周禮》曰：「澤無水曰藪。」又曰：「藪，大澤也。」又云「水<Lb Key="0338a09"/>晞之澤曰藪。」《韓詩傳》曰：「澤中可禽獸居之曰藪。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338a10"/><Paragraph Type="form">麁澀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">澀字，有作澀者，不是字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338a11"/><Paragraph Type="form">諷誦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">諷，方鳳反。鄭玄注《周禮》曰：「背文曰諷，以聲節之曰誦也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338a12"/><Paragraph Type="form">佛塔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">塔，梵言也。或曰：「偷婆」，正云「窣堵及」。此翻為墳陵。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0338b"/><Lb Key="0338b01"/><Paragraph Type="form">若飯食時</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">飯，扶晚反。《說文》云：「飯，食也。」謂食飯也，盖喫之異名尓。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0338b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈賢首菩薩品〉上</Paragraph>
<Lb Key="0338b03"/><Paragraph Type="form">摩訶衍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「摩訶衍那」。言摩訶者，此云「大」也。衍那者，云「乘」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338b04"/><Paragraph Type="form">兼利</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《文字集略》曰：「兼，并也。」言菩薩自利，復利於他，故云「兼利」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338b05"/><Paragraph Type="form">晃曜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">晃，胡廣反。《說文》曰：「晃，明也。」《廣雅》曰：「晃，暉也。」字又作晄。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338b06"/><Paragraph Type="form">絢煥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">絢，呼遍反。鄭注《儀禮》曰：「絢，謂文彩成也。」何晏注《論語》曰：「煥，明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0338b07"/><Paragraph Type="form">刼中飢饉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">饉，渠恡反。《尒雅》曰：「穀不熟曰飢，蔬不熟曰饉。」《穀梁傳》<Lb Key="0338b08"/>曰：「一穀不昇曰嗛，二穀不昇曰飢，三穀不昇曰饉，四穀不昇曰康，五穀不<Lb Key="0338b09"/>昇曰大浸。」昇，登也，成也。《墨子》曰：「一穀不收謂之饉，二穀不収謂之旱，三穀<Lb Key="0338b10"/>不収謂之凶，四穀不収謂之餽，五穀不収謂之飢饉。」言五穀者，《禮記．月令》<Lb Key="0338b11"/>云：「麦、菽、稷、麻、黍也。」或曰：「房散角苗，𥢶也。」飢字或作餞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0339a"/><Lb Key="0339a01"/><Paragraph Type="form">愜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">牽恊反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">俾樂色</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">俾，卑尓反。孔安國注《書》曰：「俾，使也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339a02"/><Paragraph Type="form">所好尚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">好，呼到反，樂也。顏注《漢書》曰：「尚，崇者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339a03"/><Paragraph Type="form">離諠憒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">憒，公對反。《廣雅》曰：「憒，亂也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339a04"/><Paragraph Type="form">雅思淵才</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">思，先吏反。淵，烏玄反。《毛詩傳》曰：「淵，深也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339a05"/><Paragraph Type="form">良毉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「良，善也。」毉字或作醫也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339a06"/><Paragraph Type="form">示謁天廟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">謁，於歇反。《蒼頡篇》曰：「示，現也。」《尓雅》曰：「謁，請也。」言示現<Lb Key="0339a07"/>祈請天神靈廟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339a08"/><Paragraph Type="form">蹲踞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蹲，徂崙反。踞，居御反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">稟雅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稟，彼錦反。孔安國注《書》曰：「稟，受<Lb Key="0339a09"/>也。」字冝從來，古文作稟也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0339a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十五</Paragraph>
<Lb Key="0339a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈賢首品〉下</Paragraph>
<Lb Key="0339a12"/><Paragraph Type="form">瀑流</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瀑，蒲報反。《說文》曰：「瀑，疾雨也。」謂天澍淬疾大雨，山川洪流忽尓<Pb Key="0339b"/><Lb Key="0339b01"/>而至也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339b02"/><Paragraph Type="form">舡筏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">筏，房越反。《方言》曰：「等謂之草，箄謂之筏，秦、晉通語也。」又按：暫縛<Lb Key="0339b03"/>柴木，水中運載者，亦曰「筏」也。筏字又作橃、𱼻兩躰也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339b04"/><Paragraph Type="form">毀呰</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">呰，資尓反。《說文》曰：「呰，呵也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339b05"/><Paragraph Type="form">逮成</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逮，唐愛反。鄭注《禮記》曰：「逮，及也。」謂預及於事也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339b06"/><Paragraph Type="form">拯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蒸之上聲。杜注《左傳》曰：「拯，救助也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339b07"/><Paragraph Type="form">惠施</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「惠，賜也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[玝-十+小]饌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">饌，仕眷反。《尓雅》曰：「饌，羙也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0339b08"/><Paragraph Type="form">戈鋋劍㦸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">戈，古禾反。鋋，市連反。《小雅》曰：「戈，劒㦸也。」《說文》曰：「『戈』謂<Lb Key="0339b09"/>平頭㦸也。」《聲類》曰：「鋋，鏦也。」鏦，音忩。許叔重注《淮南子》曰：「鋋，小矛也。」《方言》曰：<Lb Key="0339b10"/>「吳楊、江淮、南楚之間，謂矛為鋋。」按《論語圖》：「戈形旁出一刃也，戟形旁出兩<Lb Key="0339b11"/>刃也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0340a"/><Lb Key="0340a01"/><Paragraph Type="form">弧矢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">弧，戶吾反。矢，式耳反。《說文》：「弧，木弓也。」《考工記》曰：「剡木曰矢。」謂即<Lb Key="0340a02"/>箭也。弧字經本有從矢邊作弧，或矢邊作直作𤓰者，皆無典據。矢字又作<Lb Key="0340a03"/>𠂕，或亦作𥬘。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">車輿</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">輿，與居反。《玉篇》曰：「輿，謂車之捴名也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340a04"/><Paragraph Type="form">何况</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">况，許誑反。况字正體，兩點邊作。經本有從三點者，《說文》謂之寒<Lb Key="0340a05"/>水，珠乖譬况之義者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340a06"/><Paragraph Type="form">須[更-一]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「須[更-一]，俄須之間也。」《俱舍論》云：「百二十剎那為一怛𠛴那<Lb Key="0340a07"/>量，六十怛𠛴那為一臘縛，三十臘縛為一須[更-一]，三十須[更-一]為一晝夜也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340a08"/><Paragraph Type="form">敗衂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">衂，女育反。《玉篇》曰：「衂，折挫也。」左思《吳都賦》曰：「衂，挫[蓲-品+一]」是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340a09"/><Paragraph Type="form">徒旅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">旅，力與反。孔安注《書》曰：「徒，眾也。旅，猶言侶。」《廣雅》曰：「侶，伴也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340a10"/><Paragraph Type="form">竄匿</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">竄，麤亂反。《玉篇》曰：「竄，逃藏也。」《廣雅》曰：「匿，隱也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340a11"/><Paragraph Type="form">釋提桓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">勘此中梵本與前第一卷說不殊，古人謬置桓字，深成罪<Lb Key="0340a12"/>過也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">蹈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">徒倒反。《說文》曰：「蹈，蹋也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">僅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">渠恡反。《說文》曰：「僅，纔能也。」字從<Pb Key="0340b"/><Lb Key="0340b01"/>墓，省故但革下土也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">憂悴</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">悴，疾醉反。《方言》曰：「悴，傷。」謂容皃瘦[損-口+ㄙ]，字又<Lb Key="0340b02"/>作頌。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">被甲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">被，皮義反。《廣雅》曰：「被，加也。」謂加之於身也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340b03"/><Paragraph Type="form">𦊰網</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𦊰，古泫反。《珠藂》曰：「𦊰，謂以繩繫取鳥也。」字又作羂也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340b04"/><Paragraph Type="form">忉利天</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">忉利，梵言。正云「怛唎耶怛唎奢」。言怛唎耶者，此云「三」也。怛<Lb Key="0340b05"/>唎奢者，十三也。謂須[弓*(乞-乙+小)]山頂，四方各有八天城。當中有一大城，帝釋所居，<Lb Key="0340b06"/>揔數有三十三處，故從處立名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0340b07"/><Paragraph Type="form">摩䤈首羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「摩䤈溼伐羅」。言摩䤈者，此云「大」也。溼伐羅者，自<Lb Key="0340b08"/>在也。謂此天王於大千世界中得自在故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無所拒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">拒，渠呂反。<Lb Key="0340b09"/>字冝作岠。孔安注《書》曰：「岠，違也。」《玉篇》曰：「岠，推挌之也。」《方言》云：「格也，止也。」今<Lb Key="0340b10"/>《經》本從扌者，此則時俗共用耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">珂雪色</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">珂，可何反。《玉篇》曰：「『珂』謂螺<Lb Key="0340b11"/>屬，所出於海。其白若雪，所以嬰馬膺者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0341a"/><Lb Key="0341a01"/><Paragraph Type="form">馬𤤼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按：馬腦，梵音謂之「阿溼嚩揭波」。言阿溼嚩者，此云「馬」也。嚩，音符<Lb Key="0341a02"/>何反。揭波者，腦也，藏也。若言阿溼摩揭波，此云「石藏」。按：此寶出石中，故應<Lb Key="0341a03"/>名「石藏寶」。古來以馬聲濫石，藏聲濫腦，故謬云馬腦也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341a04"/><Paragraph Type="form">多羅華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具釋如下「三十三」中。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341a05"/><Paragraph Type="form">曼陁羅花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「悅意花」，又曰「雜色花」，亦云「柔軟聲」，亦云「天妙花」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341a06"/><Paragraph Type="form">鷄羅多摩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鷄羅，具云「鷄薩羅」，此曰「花葉」也。多摩，具云「多摩羅」，此<Lb Key="0341a07"/>云「天花」也。謂此香是天上花葉所作也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341a08"/><Paragraph Type="form">婆利師迦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「兩時生者花」。即以此花和合為香，故還立此名。<Lb Key="0341a09"/>按：梵語云「婆利師」，此云「兩」也。迦者，時也。其花要至兩時方生，故名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341a10"/><Paragraph Type="form">末利利香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">末利香，花名也。其花黃金色，然非末利之言，即翻為黃也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0341a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十六</Paragraph>
<Lb Key="0341a12"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈昇須[弓*(乞-乙+小)]頂品〉</Paragraph>
<Pb Key="0341b"/><Lb Key="0341b01"/><Paragraph Type="form">置普光明藏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「置，者也。」謂安者於其藏中也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341b02"/><Paragraph Type="form">十千層級</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">層，賊楞反。級，居立反。按：梵本中謂之出超。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341b03"/><Paragraph Type="form">十千繒綺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繒，疾陵反。《說文》曰：「『繒』謂帛之惣名也。」白布邪文曰綺<Lb Key="0341b04"/>也。《釋名》曰：「綺，崎也。」其文崎邪，不順經緯之縱撗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341b05"/><Paragraph Type="form">迦葉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「迦攝波」。此曰「飲光」，斯則一家之姓氏。彼佛降生此姓氏中，即以<Lb Key="0341b06"/>姓為名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341b07"/><Paragraph Type="form">拘那牟尼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「迦𨚗牟𡰱」。言拘𨚗者，此云「金」也。牟𡰱，仙也。佛是<Lb Key="0341b08"/>大仙，身真金色，故此名佛為金色仙也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341b09"/><Paragraph Type="form">迦羅鳩䭾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「迦羅鳩忖䭾」。此云「所應断已断」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0341b10"/><Paragraph Type="form">毗舍浮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「毗溼婆部」。言毗溼婆者，此云「遍一切」也。部，自在也。言<Lb Key="0341b11"/>遍於一切，皆得自在，或翻為「一切有」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0342a"/><Lb Key="0342a01"/><Paragraph Type="form">尸棄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「式棄𨚗」。此云「持髻」，或曰「有髻」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342a02"/><Paragraph Type="form">毗婆尸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「淨觀」，或曰「勝觀」，亦云「勝見」，或曰「種種觀」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342a03"/><Paragraph Type="form">弗沙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「勃沙」，此云「增威」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">提舍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「底沙」。依《西域訓字》云：「『底』謂<Lb Key="0342a04"/>底邏那，此云度也。『沙』謂皤沙，此云說也。」言說法度人也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342a05"/><Paragraph Type="form">波頭摩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「鉢特忙」。此云「赤蓮花」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0342a06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈湏[弓*(乞-乙+小)]頂上偈讚品〉</Paragraph>
<Lb Key="0342a07"/><Paragraph Type="form">阿盧𨚗華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云曰欲出時，紅赤之相，其花色似彼，故用彼名之<Lb Key="0342a08"/>謂，即紅蓮花也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342a09"/><Paragraph Type="form">𨚗羅陁華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𨚗羅，正曰「㮈羅」，此云「人」。「陁」謂陁羅，此云「持」也。其花香<Lb Key="0342a10"/>妙，人皆佩之，故曰人持華也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342a11"/><Paragraph Type="form">性尒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">尒，猶如此也。如此，即是印可之言。故《珠叢》曰：「『尒』謂言相然也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342a12"/><Paragraph Type="form">寧受</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「寧，願辤也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0342b"/><Lb Key="0342b01"/><Paragraph Type="form">偉哉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">偉，于鬼反。《說文》曰：「偉，奇也。」《切韻》稱：「傳，大也。」《玉篇》曰：「『哉』謂語末之<Lb Key="0342b02"/>辝也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0342b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈菩薩十住品〉</Paragraph>
<Lb Key="0342b04"/><Paragraph Type="form">虛閑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">无為曰「虛」，无事曰「閑」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">宴[寢-爿+(攸-ㄆ)]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">宴，於見反。顏注《漢書》曰：「『宴』謂安息者<Lb Key="0342b05"/>也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">吼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">呼口反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0342b06"/><Paragraph Type="form">教詔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">教，古孝、古包二反。詔，章曜、章遙二反。《尓雅》曰：「詔，導也。」郭璞曰：「謂<Lb Key="0342b07"/>教導之也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0342b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十七</Paragraph>
<Lb Key="0342b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈梵行品〉</Paragraph>
<Lb Key="0342b10"/><Paragraph Type="form">逮於无上</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逮，唐愛反。《尓雅》曰：「逮，与也。」与即古之預字。今經意謂<Lb Key="0342b11"/>得預無上樂果也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0343a"/><Lb Key="0343a01"/><Paragraph Type="form">喉吻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">吻，无粉反。《蒼頡篇》曰：「『吻』謂層兩頭邊也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343a02"/><Paragraph Type="form">預流</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《味叢》曰：「凡事相及為預也。」此中謂於見道第十六心得果捨向，<Lb Key="0343a03"/>及遁聖眾行流，故曰預流者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343a04"/><Paragraph Type="form">阿羅漢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按：梵語中，此名「舍攝多義」。依《大婆沙論》第九十四卷中四義<Lb Key="0343a05"/>釋：「一者、應供，二者、煞賊，三者、不生，四者、遠惡。」依《唯識論》中三義以釋：「一、已<Lb Key="0343a06"/>永害煩惱賊故，二、應受世間妙供養故，三、永不復處分叚生故。」依《成實論》<Lb Key="0343a07"/>中一釋：「謂断惑盡，故名阿羅漢。」舊翻之為无生者，謂三界惑盡，更无三界<Lb Key="0343a08"/>生故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343a09"/><Paragraph Type="form">羯磨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「辦事」，謂諸法事由茲成辦也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343a10"/><Paragraph Type="form">和上</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">按：五天雅言，和上謂之「塢波陁耶」，然彼土流俗謂之殟杜。于闐、<Lb Key="0343a11"/>䟽勒乃云「鶻社」，今此方訛音，謂之和上。雖諸方殊異，今依正釋，言塢波者，<Lb Key="0343a12"/>此云近也；陁耶者，讀也。言此尊師為弟子親近習讀之者也。舊云「親教」是<Pb Key="0343b"/><Lb Key="0343b01"/>也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿闍梨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「軌範」，軌範即是師義。謂與弟子為法則也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0343b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈初發心功德品〉</Paragraph>
<Lb Key="0343b03"/><Paragraph Type="form">寧為多不</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">寧，年形反。《玉篇》曰：「寧，安也。」《漢書集注》曰：「安，焉也。」安、焉<Lb Key="0343b04"/>之言皆是徵周之辝耳。焉，音於𧆛反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343b05"/><Paragraph Type="form">哥羅分</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「迦羅」。此云「豎析」，人身上一毛為一百中之一分也，或<Lb Key="0343b06"/>曰十六分中之一分，或義譯為校量分。迦，音量䭾反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343b07"/><Paragraph Type="form">優波尼沙陁分</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「塢波尼殺曇」。言塢波者，近也。尼殺曇<Lb Key="0343b08"/>者，少也。謂少許相近，此類之分也。或曰「優波」，此云「近」也。尼沙陀，對也。謂相<Lb Key="0343b09"/>近比對分也。或云「極」也，謂數中之極。此中經意，無限善根多少俱無此對，<Lb Key="0343b10"/>設其少許亦無限極也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0343b11"/><Paragraph Type="form">且置此喻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「置，捨也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0344a"/><Lb Key="0344a01"/><Paragraph Type="form">須陁洹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「𡨧路陁阿鉢囊」。言𡨧路陁者，此云「入」也。阿鉢囊者，此<Lb Key="0344a02"/>云「流」也。謂適斷見惑，捨異生性，初獲聖性，入聖行流，故名入流也。舊安恒<Lb Key="0344a03"/>字，莫知其所以也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344a04"/><Paragraph Type="form">斯陁含</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「一來」，謂此聖者雖断欲界修惑六品，然為有餘三品<Lb Key="0344a05"/>示断，此令聖者一度來生欲界，故名一來也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344a06"/><Paragraph Type="form">阿那含</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「不還」。謂断欲修九品惑畫，從此上生色界，更不還來<Lb Key="0344a07"/>受生欲界，故名不還也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344a08"/><Paragraph Type="form">傘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">桑亶反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">纔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">昨來反。《廣雅》曰：「纔，暫也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344a09"/><Paragraph Type="form">難制沮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">沮，才歟反。李琦注《漢書》曰：「制，断也，禁也。」《毛詩傳》曰：「沮，止也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344a10"/><Paragraph Type="form">不告勞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孟康注《韓詩》曰：「古者名吏休假曰告也。」又按：告謂告訴，即<Lb Key="0344a11"/>辝聞之言也。故《詩》云：「王事鞅掌，不敢告勞」是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">覲謁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覲，渠恡反。謁，於<Lb Key="0344a12"/>歇反。《珠藂》曰：「『覲』謂就見尊老也。」杜注《左傳》曰：「謁，白也。」謂答白溫清<Pb Key="0344b"/><Lb Key="0344b01"/>起居之事也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344b02"/><Paragraph Type="form">鑽仰</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鑽，則官反。《論語》曰：「子見齊縗者、冕衣裳者、與瞽者，見之，雖少必<Lb Key="0344b03"/>作，過之必趍。」顏淵喟然歎曰：「仰之[弓*(乞-乙+小)]高，鑽之[弓*(乞-乙+小)]堅。」何晏注云：「言其不可窮<Lb Key="0344b04"/>極也。」謂道高且堅，都无際限，再仰益高，再鑽益堅也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344b05"/><Paragraph Type="form">躭味</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">躭，都合反。按《玉篇》、《字林》等：「嗜色為媅，嗜洒曰酖。」《耳類》媅字作妉。<Lb Key="0344b06"/>今經本作躭字，時俗共行，未詳所出也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0344b07"/><Paragraph Type="form">[玝-十+小]座</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">賈注《國語》曰：「[玝-十+小]，寶也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">乍可量</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「乍，暫也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0344b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十八</Paragraph>
<Lb Key="0344b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈明法品〉</Paragraph>
<Lb Key="0344b10"/><Paragraph Type="form">超諸等列</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《韻圃》稱：「等，高也。」杜注《左傳》：「列，位也。」鄭注《禮記》曰：「列，等<Lb Key="0344b11"/>比也。」張湛注《列子》曰：「禽狩之智，有與人同。居則有群，行則有列。」列，立位也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0345a"/><Lb Key="0345a01"/><Paragraph Type="form">舛[謵-白+尒]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">舛，昌䎡反。《珠叢》曰：「舛，相違背也。」鄭注《禮記》曰：「[謵-白+尒]，誤也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345a02"/><Paragraph Type="form">文相連屬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">成文相連，對文相屬。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345a03"/><Paragraph Type="form">三摩鉢底</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「等至」，謂由加行，伏沉掉力，至其定立，身心安和也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345a04"/><Paragraph Type="form">皆无瑕玷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瑕，行加反。玷，丁念反。《廣雅》曰：「瑕，裂也。」《毛詩傳》曰：「[(垂-┴+山)*夬]也。」<Lb Key="0345a05"/>凡物之有過者，皆由玉之瑕玷，古來以為通語也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345a06"/><Paragraph Type="form">植</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">承力反。《蒼頡篇》曰：「植，種也。」經本有作殖字者，非此用也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0345a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第十九</Paragraph>
<Lb Key="0345a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈佛昇夜摩天宮品〉</Paragraph>
<Lb Key="0345a09"/><Paragraph Type="form">莫不自謂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠叢》曰：「莫，无也。」《玉篇》曰：「謂，猶言也，道也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0345a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈夜摩宮中偈讚品〉</Paragraph>
<Lb Key="0345a11"/><Paragraph Type="form">靡不充</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠叢》曰：「靡，无也。」《小雅》曰：「充，俻也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345a12"/><Paragraph Type="form">斯尚然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《[迄-乙+小]雅》曰：「斯，此也。」</Udef_Class>。</Paragraph>
</div>
<Pb Key="0345b"/><Lb Key="0345b01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十行品〉</Paragraph>
<Lb Key="0345b02"/><Paragraph Type="form">無屈撓行</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撓，女教、如紹二反。杜注《左傳》曰：「撓，曲也。」《漢書集注》曰：<Lb Key="0345b03"/>「撓，觸也。」此中文意明精進波羅蜜，勇捍榮勤，無退屈，無怯弱也。撓字正應<Lb Key="0345b04"/>從本。《經》本有從扌者，音呼高反。撓擾之字，非此所用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345b05"/><Paragraph Type="form">靡所資贍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《考工記》因：「資，取也。」《小雅》曰：「贍，足也。」言觸事乏少，无取<Lb Key="0345b06"/>足處也。又郭象注《㽵子》曰：「資，給濟也。」《聲類》曰：「贍，助也。」言孤焭无人濟助也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345b07"/><Paragraph Type="form">補伽羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「補特伽羅」。此曰「數取趣」，謂造集不息，數數取苦果也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345b08"/><Paragraph Type="form">摩納婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「摩𨚗婆」。此曰「年少者」，謂儒童也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345b09"/><Paragraph Type="form">姝麗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">姝，昌逾反。《說文》曰：「姝，色美也。」《小雅》曰：「麗，著也。」謂顏色鮮著也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0345b10"/><Paragraph Type="form">[玝-十+小]玩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">玩，五叚反。《廣雅》曰：「珍，重也。」賈注《國語》曰：「珍，美也。」《書》曰：「玩人喪德，<Lb Key="0345b11"/>玩物喪志。」孔安國注曰：「以人為戲弄則喪德，以器物為戲弄則喪志。」今此<Pb Key="0346a"/><Lb Key="0346a01"/>謂所愛重戲弄之具也。字又作貦、妧兩體，或戲人為妧，狎習為說，貪受為<Lb Key="0346a02"/>忨也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346a03"/><Paragraph Type="form">若或從事</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「或，有也。」河上公注《老子》曰：「從，為也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346a04"/><Paragraph Type="form">頗能</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">頗，普我、普俄二反。《廣雅》曰：「頗，少也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346a05"/><Paragraph Type="form">阿鼻地獄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阿鼻，此云「无閒」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">慶幸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">幸，河耿反。劉兆注《公<Lb Key="0346a06"/>羊傳》曰：「幸，遇也。」《韻圃》稱：「幸，頼也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0346a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十</Paragraph>
<Lb Key="0346a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十行品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0346a09"/><Paragraph Type="form">無所𮨇戀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「𮨇，眷也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗𡰱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「毗奈耶」。此曰「調伏」，謂調身<Lb Key="0346a10"/>語七種非故。或謂三業令不造惡。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無聡敏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聡，猶忩逮，謂記覽疾<Lb Key="0346a11"/>也。杜注《左傳》曰：「敏，達也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346a12"/><Paragraph Type="form">頑嚚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">頑，五鰥反。嚚，魚巾反。《廣雅》曰：「頑，鈍也。」《蒼頡篇》曰：「嚚，惡也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0346b"/><Lb Key="0346b01"/><Paragraph Type="form">匪懈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">匪，方尾反。《孝經》曰：「夙夜匪懈，以事一人。」鄭注：「匪，非也。懈，墮也。」按：<Lb Key="0346b02"/>非猶不也，无也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346b03"/><Paragraph Type="form">至法淵底</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">淵，烏玄反。《毛詩》曰：「淵，深也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346b04"/><Paragraph Type="form">無所適莫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">適，丁歷反。《蜀志．諸葛亮》曰：「事以覆踈，易奪為益。无適<Lb Key="0346b05"/>无莫，為平人情。苦親親而踈踈，故適莫之道廢。人皆樂人從己，不樂己從<Lb Key="0346b06"/>人，故易奪之義廢也。」《論語》云：「子口：『君子之於天下，无適无莫也。』」《漢書注》曰：<Lb Key="0346b07"/>「適，主也。」《邇雅》曰：「莫，定也。」謂普於一切，无偏主親，無偏定踈也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346b08"/><Paragraph Type="form">冀望</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠叢》曰：「冀，謂心有阿希求也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">縷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">力主反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346b09"/><Paragraph Type="form">不遷身</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遷，七延反。鄭注《禮記》曰：「遷，變改也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346b10"/><Paragraph Type="form">暨于法界</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上，渠器反。《珠叢》曰：「『暨』謂及、頼也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">該</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「該，包也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0346b11"/><Paragraph Type="form">未嘗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「『嘗』謂昔暫為之也。」今此云「未嘗」者，即是未嘗為之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0347a"/><Lb Key="0347a01"/><Paragraph Type="form">聡哲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《書》曰：「知人則哲。」《邇雅》曰：「哲，智也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a02"/><Paragraph Type="form">靡所儔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">儔，直由反。《珠叢》曰儔。《玉篇》曰：「儔，類也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0347a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十一</Paragraph>
<Lb Key="0347a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十無盡藏品〉</Paragraph>
<Lb Key="0347a05"/><Paragraph Type="form">分減施</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">分，方云反。減，閒斬反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">不非先制</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「非，違也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a06"/><Paragraph Type="form">貢高</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「貢，上也。」謂受貢上之國，自恃尊高，則輕易附庸之國。今<Lb Key="0347a07"/>有自高陵物，欲人賔伏者，則亦謂之貢高也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a08"/><Paragraph Type="form">陵奪</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《蒼頡篇》曰：「陵，侵也。」奪字，有作奪者，俗。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a09"/><Paragraph Type="form">啟導</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「啟，開也，教也。導，引也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a10"/><Paragraph Type="form">輟己</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">己，居里反。《珠叢》曰：「輟，止也。」謂止卻自用迴與人也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a11"/><Paragraph Type="form">夭命</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">夭，於矯反。孔安注《書》云：「少喪曰夭也。」字有作叐者，不是字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347a12"/><Paragraph Type="form">身嬰重疾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬰，於盈反。《漢書集注》曰：「嬰，繞也。」謂帶𤵜疾，猶物之纏<Pb Key="0347b"/><Lb Key="0347b01"/>繞人也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347b02"/><Paragraph Type="form">年方</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「方，始也，正也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">焭獨𮊵頓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">焭，渠營反。孔安注《書》<Lb Key="0347b03"/>曰：「焭，單也。」《玉篇》云：「无兄弟曰焭，无子曰獨。」《文字集略》曰：「䪺，[損-口+ㄙ]也。」焭字又作<Lb Key="0347b04"/>焭惸、嬛、婛三躰。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347b05"/><Paragraph Type="form">宜時疾捨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">時，速也。此蓋蒲板方俗之言。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">王四天下</Paragraph>
<Lb Key="0347b06"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">王，于誑反。韓康注《易》曰：「主，盛也。威德之至，王天下。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">我今貧寠</Paragraph>
<Lb Key="0347b07"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">寠，其矩反。《蒼頡篇》云：「无財曰貧，无財俻禮謂之寠也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">特垂矜念</Paragraph>
<Lb Key="0347b08"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「特，獨也。」《毛詩傳》曰：「矜，憐也。」謂偏獨憂憐也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347b09"/><Paragraph Type="form">以贍於我</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">贍，時燄反。《小雅》曰：「贍，足也。」《聲類》曰：「贍，助也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0347b10"/><Paragraph Type="form">我等欽風</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「欽，敬也。風，教也。」鄭玄注《周禮》曰：「風者，聖<Lb Key="0347b11"/>賢治道之遺化也。」今謂敬用其教令也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0348a"/><Lb Key="0348a01"/><Paragraph Type="form">都不可得</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書拾遺》曰：「都，捴也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348a02"/><Paragraph Type="form">我身薄祜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">祜，胡古反。鄭牋《詩》曰：「祜，福也。」言冝從示邊古。經本有<Lb Key="0348a03"/>示邊作右，音尤救反。孔子述《易》曰：「祐者，助也。」按經本意，明不具足，身由薄<Lb Key="0348a04"/>福所致，非関見在人，天助，故不從右也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348a05"/><Paragraph Type="form">諸根殘缺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[卸-ㄗ+夬]，傾雪反。《蒼頡篇》曰：「殘，傷也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348a06"/><Paragraph Type="form">不淨微形</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「微，瘍也。」瘍，音移益反。郭注《邇雅》曰：「瘍，瘡也。」<Lb Key="0348a07"/>言身之不淨如瘡也。又王注《書》曰：「微，賤也。」言此不淨之身，非可貴重也。瘍<Lb Key="0348a08"/>微從彳。賤微從亻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348a09"/><Paragraph Type="form">胞𫨻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𫨻，徒玩反。胞胎分𫨻，故云「胞𫨻」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">祇夜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「諷誦」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">伽陁</Paragraph>
<Lb Key="0348a10"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「諷重誦」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𡰱陁𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「因緣」。然有三類：一、因請而說，二、因犯<Lb Key="0348a11"/>制戒，三、因事說法也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348a12"/><Paragraph Type="form">優陁𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「无問自說」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嬈亂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬈，乃烏反。《三蒼》曰：「撓，擾也。」<Pb Key="0348b"/><Lb Key="0348b01"/>孔安注《書》曰：「擾，煩也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">過咎</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">咎，渠久反。《玉篇》曰：「咎，罪也。」孔安注《書》曰：「咎，<Lb Key="0348b02"/>𢙣也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0348b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十二</Paragraph>
<Lb Key="0348b04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈昇兜率天宮品〉</Paragraph>
<Lb Key="0348b05"/><Paragraph Type="form">綺煥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">煥，呼換反。張載注《靈光殿賦》云：「綺，文也。」何晏注《論語》曰：「煥，<Lb Key="0348b06"/>明也，言也文彩分明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">頻婆帳</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">頻婆，此云「身影質」，謂此帳上㽵<Lb Key="0348b07"/>嚴，具中儀現一切外質之影也。或月：頻婆鮮赤果名，此帳似之，故以名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348b08"/><Paragraph Type="form">彰施</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「彰，明也。施，猶發也。」言以妙寶發明於妙色也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348b09"/><Paragraph Type="form">頻婆羅香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或色鮮赤，或能現影，淮前帳釋。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0348b10"/><Paragraph Type="form">香氣發越</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「發越，謂香氣射散也。」言香氣纔發，四散<Lb Key="0348b11"/>著人，如箭射速中也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0349a"/><Lb Key="0349a01"/><Paragraph Type="form">阿樓𨚗香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">紅赤色香，色一如日欲出前之紅赤相，即梵語中呼<Lb Key="0349a02"/>彼赤相為阿樓那也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">拘蘇摩華</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此之一名，有通、有別，謂但果本<Lb Key="0349a03"/>諸花通名拘蘇摩。又有一花，獨名掏蘇摩，其花大小如錢，色甚鮮白，眾多<Lb Key="0349a04"/>細[葉-世+ㄊ]圓集共成，乍如此方白菊花也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349a05"/><Paragraph Type="form">樓閣延袤</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">袤，莫搆反。《尓雅》曰：「延，長也。」《切韻》稱：「袤，廣也。」《聲類》云：「袤，<Lb Key="0349a06"/>長也。」《史記》曰「蒙恬築長城，延袤万餘里」是也。《說文》亦同此釋也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349a07"/><Paragraph Type="form">鮮白衣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鮮，斯延反。《玉篇》曰：「鮮，好也，明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">天牟陁羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">牟陁<Lb Key="0349a08"/>羅者，三面赦也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349a09"/><Paragraph Type="form">因於撫擊</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撫，孚武反。字正冝作拊。《廣雅》曰：「拊，擊也。」《釋名》曰：「敷也。」<Lb Key="0349a10"/>敷，以手拍之拍摶也。經本作撫字者，此乃撫育、按撫之字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349a11"/><Paragraph Type="form">克諧眾樂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尓雅》曰：「克，能也。」孔安注《書》曰：「諧，和也。」言能以眾多音<Lb Key="0349a12"/>樂和合成諸歌曲也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">稽首作禮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《周禮．大祝》：「辯九拜之儀：一曰稽<Pb Key="0349b"/><Lb Key="0349b01"/>首，再拜頭至地也；二曰頓首，再拜頭叩地也；三曰空首，再拜頭至手也；四<Lb Key="0349b02"/>曰振首，戰動拜也；五曰吉祥拜，齊縗不拜也下拜；六[凵@又]拜，稽顙而後拜，謂<Lb Key="0349b03"/>三年服者；七曰奇拜，謂一拜；八曰褒拜，謂報拜也；九曰肅拜，謂但俯而下<Lb Key="0349b04"/>手也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349b05"/><Paragraph Type="form">不瞬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瞬，舒閏反。《說文》曰：「『瞬』謂目開閇數搖也。」字正體作𪱄，今並隨俗<Lb Key="0349b06"/>作瞬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349b07"/><Paragraph Type="form">阿迦𡰱吒天</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「阿迦𡰱瑟吒」。言阿迦者，色也。𡰱瑟吒，究竟<Lb Key="0349b08"/>也。言其色界十八天中，此最終極也。又云：阿，無也。迦尼瑟吒，小也。謂色界<Lb Key="0349b09"/>十八天中，㝡下一天，唯小无大，餘十六天上下㸦望亦大亦小。此之一天，<Lb Key="0349b10"/>唯大无小，故以名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0349b11"/><Paragraph Type="form">如是儀則</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「儀，法也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">恱豫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">豫，余據反。《珠叢》曰：「心安知<Pb Key="0350a"/><Lb Key="0350a01"/>恱謂之豫也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0350a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十三</Paragraph>
<Lb Key="0350a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈兜率天宮偈讚品〉</Paragraph>
<Lb Key="0350a04"/><Paragraph Type="form">良沃田</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">沃，烏鵠反。《漢書集注》曰：「沃，溉灌也。」言其土地有溉灌之利<Lb Key="0350a05"/>也。今謂溉灌之田，復加𦘺善，故曰良沃田也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0350a06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十迴向品〉</Paragraph>
<Lb Key="0350a07"/><Paragraph Type="form">瞋佷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">佷，何墾反。杜注《左傳》曰：「佷，戾也。」《說文》曰：「佷，不聽從也。」按《玉篇》：佷<Lb Key="0350a08"/>字在彳部，今多從立亻，盖是時俗共行也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0350a09"/><Paragraph Type="form">崇巖邃谷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">邃，辛酔反。鄭注《考工記》曰：「崇，高也。」《說文》曰：「邃，深<Lb Key="0350a10"/>也。」邃字從遂韻也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0350a11"/><Paragraph Type="form">入苦籠檻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">檻，胡黤反。籠字正冝作攏。《三蒼》曰：「攏，所以宬禽狩櫚<Lb Key="0350a12"/>檻也。」《說文》曰：「攏，牢也。」郭璞注《山海經》曰：「檻，欄也。」謂穿地為坈，上櫺子，以欄<Pb Key="0350b"/><Lb Key="0350b01"/>禽狩也。今《經》意謂三界皆昔，如彼攏檻，囚繫眾生也。或謂三途劇苦，名苦<Lb Key="0350b02"/>攏檻者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0350b03"/><Paragraph Type="form">眾苦大壑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">壑，呵各反。《兼名苑》曰：「東海有大燋石，一名沃燋，方圓<Lb Key="0350b04"/>三万里，水沃之則消盡。過此有大壑，一名尾閭，深莫測其涯，海水常澍，不<Lb Key="0350b05"/>知其所之也。」今經意謂生死海中三苦、八苦无有涯底，如彼大壑，故借喻<Lb Key="0350b06"/>言耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0350b07"/><Paragraph Type="form">五欲所致</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「『致』謂引而至之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0350b08"/><Paragraph Type="form">志獨無侶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭注《禮記》曰：「志，意也。侶，伴也。」謂廣心獨濟，不待伴也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0350b09"/><Paragraph Type="form">顧復一切眾生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">復，扶福反。《詩》云：「父兮生我，母兮掬我，拊我<Lb Key="0350b10"/>言我，長我育我，𮨇我復我，出入復我。」鄭玄《牋》曰：「𮨇，視也。復，反也。」言去子雖<Lb Key="0350b11"/>近，猶步步反視也。又牋《詩》曰：「是復者，感念兩重復之也。」今經意菩薩於眾<Pb Key="0351a"/><Lb Key="0351a01"/>生亦然矣。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0351a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十四</Paragraph>
<Lb Key="0351a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0351a04"/><Paragraph Type="form">供養瞻待</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「瞻，視也。」鄭注《周禮》曰：「待，給也。」謂看視<Lb Key="0351a05"/>供給之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">寶璫樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">璫，得郎反。《釋名》曰：「穿耳施珠曰璫。」按：其一當乃<Lb Key="0351a06"/>用數種珠貫穿重懸之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">薩婆若</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「薩婆若臺」。薩婆，此云「一切」<Lb Key="0351a07"/>也。若囊，智也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351a08"/><Paragraph Type="form">軒檻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">軒，許言反。檻，胡黤反。《漢書音義》曰：「『軒』謂檻，匕板也。」《珠叢》曰：「『檻』謂<Lb Key="0351a09"/>殿之欄也。」《漢書集注》曰：「『檻』謂軒前欄板也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351a10"/><Paragraph Type="form">澡漱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">澡，子老反。漱，史救反。《蒼頡篇》曰：「澡，盥也。」盥，音古滿反。《珠叢》曰：「盥，<Lb Key="0351a11"/>洗手也。」《說文》曰：「漱，蕩口者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351a12"/><Paragraph Type="form">羣萌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">萌，莫耕反。《漢書集注》曰：「『萌』謂草木初生也。」《毛詩傳》曰：「羣，眾也。」言<Pb Key="0351b"/><Lb Key="0351b01"/>童蒙凡夫猶彼眾小草也。又或字冝作眠。《毛詩傳》曰：「珉，民。」珉，音與萌同也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351b02"/><Paragraph Type="form">無躁𥪰心</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">躁，則到反。賈逵注《國語》曰：「躁，擾也。」鄭注《論語》曰：「躁，謂<Lb Key="0351b03"/>不安靜也。」有見為二，二則為𥪰，則是動不安靜也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0351b04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十五</Paragraph>
<Lb Key="0351b05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之三</Paragraph>
<Lb Key="0351b06"/><Paragraph Type="form">懺除</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">懺，梵音也。具云「懺摩」。此云「請忍」，謂請賢聖或清淨僧忍受悔過。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351b07"/><Paragraph Type="form">恬然宴寂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">恬，田鹽反。宴，於見反。《方言》曰：「恬然，靜也。」《漢書音義》曰：<Lb Key="0351b08"/>「宴，安居也。寂，无聲也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351b09"/><Paragraph Type="form">超然出現</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭注《書》曰：「超，出前也。」《方言》曰：「超，遠也。」謂獨出高遠也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351b10"/><Paragraph Type="form">其心彌廣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">郭注《邇雅》曰：「彌，極意也。」言心極廣大耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0351b11"/><Paragraph Type="form">臨御大國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">賈注《國語》曰：「臨，治也。」鄭注《禮記》曰：「御，主也。」謂主領而<Pb Key="0352a"/><Lb Key="0352a01"/>治理之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352a02"/><Paragraph Type="form">名振天下</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">振，之刃反。《說文》曰：「振，舉也。」杜注《左傳》曰：「振，發也。」謂加<Lb Key="0352a03"/>名遠發起也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352a04"/><Paragraph Type="form">發號施令</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「號，告也。施，設也。令，教也。」謂發言告示設教使<Lb Key="0352a05"/>行之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352a06"/><Paragraph Type="form">溥蔭萬方</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">溥，潘補反。《珠叢》曰：「溥，遍也。」今並作普字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352a07"/><Paragraph Type="form">感德從化</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「感，動也。」《毛詩傳》曰：「從，隨也。」《說文》曰：「依教行曰<Lb Key="0352a08"/>化也。」言德能動之謂教令也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">一切周給</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">謂周帀供給，故云「周給」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352a09"/><Paragraph Type="form">被[戮-(彰-章)+小]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">隆育反。賈逵注《國語》曰：「[戮-(彰-章)+小]，煞也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352a10"/><Paragraph Type="form">僧坊</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">坊，甫良反。《韻林》曰：「坊，區也。」謂區院也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">揣食</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">揣字正冝摶，音<Lb Key="0352a11"/>徒鸞反。字從喪聲，非從甫韻。流俗不能別茲兩形，遂用揣字。揣，初委反，此<Lb Key="0352a12"/>乃揣量之字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0352b"/><Lb Key="0352b01"/><Paragraph Type="form">咽咀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">咽，於見反。咀，才與反。《廣雅》曰：「咀，嚼也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352b02"/><Paragraph Type="form">不欬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">欬，克代反。《玉篇》曰：「欬，上欶也。」欶，音蘓豆反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352b03"/><Paragraph Type="form">芬馥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馥，扶福反。鄭注《邇雅》曰：「芬，香氣調也。」《字林》曰：「馥，香氣盛也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352b04"/><Paragraph Type="form">覆育</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">賈注《國語》曰：「育，生也。」言如天覆，如地生也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352b05"/><Paragraph Type="form">車𤦲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">梵音正云「牟娑羅揭婆」。言牟娑羅者，此云「勝」也。揭婆，藏也。舊名<Lb Key="0352b06"/>為車𤦲者，所未詳也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0352b07"/><Paragraph Type="form">[狦-(狂-王)+王]瑚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">梵本正云「缽攞娑褐羅」，寶樹之名。其樹身幹、枝條、葉皆紅色。又<Lb Key="0352b08"/>按《說文》云：「珊瑚，色赤，生之於海，或出山中也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0352b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十六</Paragraph>
<Lb Key="0352b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之四</Paragraph>
<Lb Key="0352b11"/><Paragraph Type="form">貧窮孤露</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孤焭裸露，故云「孤露」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">駕以駿馬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">駿，將𨳝反。駕，䭾<Pb Key="0353a"/><Lb Key="0353a01"/>也。《說文》曰：「『駿』謂焉之良才也。」又音私閏反。《毛詩傳》曰：「駿也。」兩義俱通。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a02"/><Paragraph Type="form">牽御</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">御，魚據反。《廣雅》曰：「御，侍也，進也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a03"/><Paragraph Type="form">駕馭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馭，魚據反。《玉篇》曰：「『馭』即古之御字也。」今按諸書，裝鞁為駕，牽空<Lb Key="0353a04"/>為馭也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a05"/><Paragraph Type="form">㽵嚴巨麗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">巨字古作岠。《珠叢》曰：「岠，至也。」王逸注《楚辝》曰：「麗，美好<Lb Key="0353a06"/>也。」謂至極美好者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">翼從</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「翼，輔也。」《毛詩傳》曰：「翼，敬也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a07"/><Paragraph Type="form">疲䪺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《文字集略》曰：「䪺，損也。」謂勞倦者[損-口+ㄙ]力也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a08"/><Paragraph Type="form">柔明</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「『柔』謂和柔也。」言其行調柔，識明利也</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a09"/><Paragraph Type="form">袨服莊嚴</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">袨，胡練反。《切韻》稱：「好衣曰袨。」服虔注《漢書》曰：「袨服大<Lb Key="0353a10"/>盛玄黃之服也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353a11"/><Paragraph Type="form">年齒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「齒，列也。」謂與己行列也。司馬彪注《莊子》曰：「齒，數也。」<Lb Key="0353a12"/>謂年壽之數也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">奉養</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">養，余亮反。《說文》曰：「奉，承也。」謂承事供養也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">其<Pb Key="0353b"/><Lb Key="0353b01"/>心曠然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">曠，苦謗反。河上公注《老子經》曰：「曠，廣大也。」《說文》曰：「曠，明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b02"/><Paragraph Type="form">[玝-十+小]竒萬計</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「計，筭也。」謂筭計有万，故曰「萬計」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b03"/><Paragraph Type="form">周帀填飾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">填，唐賢反。賈注《國語》曰：「填，加也。」言加之以飾。又字或<Lb Key="0353b04"/>宜作鈿，音與填同。《文字集略》云：「『鈿』謂金花也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b05"/><Paragraph Type="form">萬邦遵奉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭玄注《周禮》曰：「大曰邦，小曰國。邦之所居亦曰國也。」<Lb Key="0353b06"/>《三蒼》曰：「遵，習也。」《邇雅》曰：「導，從也。」《說文》曰：「奉，承也。」言從今承稟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b07"/><Paragraph Type="form">享灌頂位</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">享，虛兩反。《玉篇》曰：「享，當也。」杜注《左傳》曰：「享，受也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b08"/><Paragraph Type="form">庇蔭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">庇，必至反。鄭注《禮記》曰：「庇，蔭者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b09"/><Paragraph Type="form">光踰曒日</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">曒，經了反。《埤蒼》曰：「曒，明也。」《聲類》作晈。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0353b10"/><Paragraph Type="form">首冠十力㽵嚴之冠</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上𭁺字，音古乱反。鄭注《禮記》曰：<Lb Key="0353b11"/>「著𭁺為𭁺也。」下𭁺字，音古丸反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">撿繫其身</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書音義》曰：「撿，局也。」謂繫縛局也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0354a"/><Lb Key="0354a01"/><Paragraph Type="form">裸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">胡瓦、盧果二反。字又作倮、躶。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">將之死地</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「之，至也。」《尒雅》曰：「之，仁也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a02"/><Paragraph Type="form">永訣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">訣，古穴反。《切韻》稱：「訣，別也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a03"/><Paragraph Type="form">砧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">陟林反。斫，剉之机也。字又作碪。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">屠割</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「『屠』謂分割牲肉也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a04"/><Paragraph Type="form">木槍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">槍，七羊反。《蒼頡篇》曰：「『槍』謂木兩頭𨦣者也。」又音楚庚反。非此所<Lb Key="0354a05"/>用也。經本有作鏘者，此乃鏗鏘之字，深為差謬，失經意也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a06"/><Paragraph Type="form">貫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">古丸反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿逸多</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「阿制多」。此曰「无能勝」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a07"/><Paragraph Type="form">語主者言</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「主也。」謂守當者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a08"/><Paragraph Type="form">記莂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">莂，彼列反。本作別字者，誤。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0354a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十七</Paragraph>
<Lb Key="0354a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之五</Paragraph>
<Lb Key="0354a11"/><Paragraph Type="form">密緻髮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">緻，直利反。經本有作稚字者，此乃幼稚之字，深為謬。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354a12"/><Paragraph Type="form">光明鑒徹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鑒，古懺反。《廣雅》曰：「鑒，照也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">聾聵耳</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聵，五恠反。<Pb Key="0354b"/><Lb Key="0354b01"/>韋昭注《國語》曰：「耳不別五樂之和謂之聾，從生即聾謂之聵。」字又作聾二形。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354b02"/><Paragraph Type="form">蒙昧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭玄注《周禮》曰：「蒙，冒也。」《蒼頡篇》曰：「昧，冥也。」言昏冒闇冥也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354b03"/><Paragraph Type="form">輟身要用</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠叢》曰：「輟，止也。」謂止絕己之要用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354b04"/><Paragraph Type="form">銛白牙齒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">銛，斯塩反。《漢書音義》：「銛，利也。」字從舌聲也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354b05"/><Paragraph Type="form">迦尸國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">迦尸者，西域竹名也。其竹堪為箭幹。然以其國多出此竹，<Lb Key="0354b06"/>故立斯名。其國即在中天笁境，憍薩羅國之北隣，乃是十六大國之一數也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354b07"/><Paragraph Type="form">尋即敗壞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「尋，續也。」言絕成已續即壞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">逢𨒦<Lb Key="0354b08"/>引納</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《方言》曰：「『逢』謂逆𨒦也。」納，入也。謂逆首迎之，引入住處也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0354b09"/><Paragraph Type="form">不尚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">社注《左傳》曰：「尚，上也。」今謂不以之為上也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">傭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">丑恭反。又音與<Lb Key="0354b10"/>恭反，非此所用，字又作𦟛。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">七仞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">汝胤反。何承《纂要》云：「七尺曰仞。」《小雅》<Lb Key="0354b11"/>曰：「四尺曰仞。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0355a"/><Lb Key="0355a01"/><Paragraph Type="form">慈仁莅物</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">莅，力至反。《毛詩傳》曰：「莅，臨也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0355a02"/><Paragraph Type="form">心懷殘忍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「『殘』謂多所煞[戮-(彰-章)+小]也。」今謂忍於煞[戮-(彰-章)+小]，故云<Lb Key="0355a03"/>「殘忍」者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0355a04"/><Paragraph Type="form">眾罪由生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「由，從也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">一切宗信</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《白虎通》曰：「宗，尊。」言尊<Lb Key="0355a05"/>重信受也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0355a06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十八</Paragraph>
<Lb Key="0355a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之六</Paragraph>
<Lb Key="0355a08"/><Paragraph Type="form">造立精舍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《藝文類聚》云：「精舍者，非以舍之精妙名為舍，由其精<Lb Key="0355a09"/>練行者之所居，故謂之精舍也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">資生什物</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「什物者，<Lb Key="0355a10"/>為生之具。」《三蒼》曰：「什，聚也，雜也。」吳、楚間謂資生雜具為什物也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">恭恪</Paragraph>
<Lb Key="0355a11"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">恪，康鸖反。孔安注《書》曰：「恪，敬也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">不匱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">匱，其位反。《漢書音》曰：「匱，空也。」《廣<Lb Key="0355a12"/>雅》曰：「匱，乏也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0355b"/><Lb Key="0355b01"/><Paragraph Type="form">王京都</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《公羊傳》曰：「京師者何？天子之居也。京者，大也。師者，眾也。天<Lb Key="0355b02"/>子之居，以眾大之辤言之也。」《左氏傳》曰：「邑，有宗庿先君之主曰都，无者曰<Lb Key="0355b03"/>邑。」《廣雅》曰：「都，國也。」《風俗通》云：「天子治居之域，舊曰郡、曰邑者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">関<Lb Key="0355b04"/>防</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">防，浮亡反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">妓侍眾女</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">妓，奇綺反。《埤蒼》曰：「妓，美女也。」為侍謂<Lb Key="0355b05"/>之妓侍也。或曰：「妓，女樂也，美女為樂亦云『妓樂』。」或有作伎者，言支義反，傷<Lb Key="0355b06"/>字也，非此所用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0355b07"/><Paragraph Type="form">罄所[玝-十+小]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩曰傳》曰：「罄，盡也。」杜注《左傳》曰：「[玝-十+小]，寶也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">中悔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">中，陟仲反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0355b08"/><Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]宣正法</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">劉瓛注《易》曰：「[弓*(乞-乙+小)]，廣也。」郭璞注《邇雅》曰：「[弓*(乞-乙+小)]，極意也。」《[迄-乙+小]雅》<Lb Key="0355b09"/>曰：「宣，明者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無毒虐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「虐，暴也。」言无毒𢙣、猝暴之性也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0355b10"/><Paragraph Type="form">率土</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「率，遵也，用也。」謂遵用教命之處也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">牀蓐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蓐，如欲反。<Lb Key="0355b11"/>《聲類》曰：「蓐，薦也。」郭璞注《尓雅》曰：「蓐，席也。」案：古者薦蓆通稱，謂之蓐也。然今<Pb Key="0356a"/><Lb Key="0356a01"/>別有厚氊衣以表裏，亦謂之褥。其字正冝從衣邊作辱也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0356a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第二十九</Paragraph>
<Lb Key="0356a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之七</Paragraph>
<Lb Key="0356a04"/><Paragraph Type="form">己頭充滿</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">己，基理反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">僮㒒作使</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">作，則各反。使，所吏反。<Lb Key="0356a05"/>按《玉篇》：古之用字，幼童為僮。㒒為與今一倍別也。鄭注《禮記》曰：「『㒒』謂賤伇<Lb Key="0356a06"/>之人也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0356a07"/><Paragraph Type="form">發言誠諦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">河上公注《老子》曰：「誠，實也。」《方言》曰：「諦，審也。」謂所出言<Lb Key="0356a08"/>教真實審定也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">庶品</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">庶，眾也。品，類也。眾覺流類，謂之眾類也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0356a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十</Paragraph>
<Lb Key="0356a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之八</Paragraph>
<Lb Key="0356a11"/><Paragraph Type="form">若專勵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">勵，力制反。杜注《左傳》曰：「勵，勸也。」《玉篇》曰：「勵，勉也。」謂自強筞<Lb Key="0356a12"/>勤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">若起行</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">行，遐孟反。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Pb Key="0356b"/><Lb Key="0356b01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十一</Paragraph>
<Lb Key="0356b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之九</Paragraph>
<Lb Key="0356b03"/><Paragraph Type="form">周聞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聞，无運反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">一毛端量處</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">量，力仗反。端，頭也。賈注云：「量，分<Lb Key="0356b04"/>齊也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">誕生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">誕，唐亶反。《珠叢》曰：「誕，育也。」賈注《國語》曰：「育，生也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">分<Lb Key="0356b05"/>無遐邇</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「遐，遠也。」孔安注《書》曰：「[迄-乙+小]，近也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0356b06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十二</Paragraph>
<Lb Key="0356b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之十</Paragraph>
<Lb Key="0356b08"/><Paragraph Type="form">離垢繒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繒，疾陵反。《說文》曰：「『繒』謂帛之惣名。」凡綵帛皆是。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0356b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十三</Paragraph>
<Lb Key="0356b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈迴向品〉之十一</Paragraph>
<Lb Key="0356b11"/><Paragraph Type="form">寶多羅形</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">多羅者，西域樹名也。其形似椶櫚樹也，體堅如䥫，[葉-世+ㄊ]<Pb Key="0357a"/><Lb Key="0357a01"/>長稠密，縱多時大雨，其[葉-世+ㄊ]蔭處乾若屋下。今以此寶而成，故曰「寶多羅」也，<Lb Key="0357a02"/>又或翻為高竦樹也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357a03"/><Paragraph Type="form">延袤</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">袤，莫搆反。義已見上。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357a04"/><Paragraph Type="form">逈然高出</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逈，胡頂反。《邇雅》曰：「逈，遠。」言獨出高遠也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357a05"/><Paragraph Type="form">繚以寶繩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繚，零鳥反。《說文》曰：「繚，纏也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">聳擢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聳，息勇反，義已<Lb Key="0357a06"/>見上。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">稠密</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稠，直由反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">寶跋陁羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">跋陁，具云「跋陁羅」，此曰「賢」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357a07"/><Paragraph Type="form">寶吹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">吹，昌偽反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">其音清亮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">亮，力仗反。《廣雅》曰：「亮，朗也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357a08"/><Paragraph Type="form">齅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">許救反。俗作嗅。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0357a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十四</Paragraph>
<Lb Key="0357a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十地品〉之一</Paragraph>
<Lb Key="0357a11"/><Paragraph Type="form">蘇利耶藏菩薩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蘇利耶者，此云「白」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">俱蘇摩德<Lb Key="0357a12"/>菩薩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">俱蘓摩者，花名也。具云「俱蘇摩𨚗」。俱蘇，此云「恱」也。摩𨚗，意也。其<Pb Key="0357b"/><Lb Key="0357b01"/>花色美氣香，形狀端正，見聞之者无不恱意。今此菩薩取之為名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357b02"/><Paragraph Type="form">舉要言之</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「舉，惣也。」《廣雅》云：「要，約也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357b03"/><Paragraph Type="form">珂貝壁玉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">珂，恪何反。《玉篇》曰：「珂，螺属也。所出於海，其白若<Lb Key="0357b04"/>雪，所以嬰馬膺者也。」《說文》曰：「『貝』謂海介蟲也。壁，瑞玉也。」安《邇雅》云：「玉肉倍好<Lb Key="0357b05"/>謂之壁。璧形圓而有孔，玉王者祭天神以用之矣。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357b06"/><Paragraph Type="form">練金</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">練字，《玉篇》作：「煉。」《字書》作：「練。」今《經》本作練者，揀，練字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0357b07"/><Paragraph Type="form">為將為師</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">將，資亮反。師，所律反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瑕玷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">玷，丁念反。玷字有本<Lb Key="0357b08"/>作點者，[謵-白+尒]也。瑕玷之義，並見上也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">道險易</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">易，以豉反。郭注《邇雅》<Lb Key="0357b09"/>口：「易，平也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0357b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十五</Paragraph>
<Lb Key="0357b11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十地品〉之二</Paragraph>
<Pb Key="0358a"/><Lb Key="0358a01"/><Paragraph Type="form">仁恕</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">恕，傷預反。《釋名》曰：「仁，忍也。」謂好生惡煞，善𢙣含忍。《聲類》曰：「仁心<Lb Key="0358a02"/>庶物曰恕也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">何况從事</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">河上公注《老子》曰：「從，為也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0358a03"/><Paragraph Type="form">風雅典則語</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩序》曰：「風以動之，教以化之。雅，正也。」《漢書注》<Lb Key="0358a04"/>曰：「雅，閑麗也。」《邇雅》曰：「典，經也。」《毛詩傳》曰：「則，法也。」依經化誘之言謂之風典<Lb Key="0358a05"/>語，美妙方法之說謂之雅則語也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">湍馳奔激</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">湍，吐官反。激，經<Lb Key="0358a06"/>歷反。《說文》曰：「激，疾瀬也。」淺水流沙上曰湍也。馳，急走也。水文疑邪疾急曰<Lb Key="0358a07"/>激也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">我[慢-又+万]原阜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阜，扶九反。《尓雅》曰：「高厚廣平曰陸。大陸曰阜。」按：<Lb Key="0358a08"/>陸即原也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">重械</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">重，直隴反。械，侯界反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">三界焚如苦无<Lb Key="0358a09"/>量</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《周易．离卦》九四注云：「其炎始盛，故曰如。」今此言三界諸惑，如火熾盛，<Lb Key="0358a10"/>能招感多苦果故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">生難遭想</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《韓詩傳》曰：「遭，遇也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">捫摸</Paragraph>
<Lb Key="0358a11"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">捫，莫痕反。摸，謀各反。《毛詩傳》曰：「捫，持也。」《方言》曰：「摸，撫也。」郭璞注曰：「謂撫指<Lb Key="0358a12"/>橫索之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0358b"/><Lb Key="0358b01"/><Paragraph Type="form">蚊蚋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蚋，如銳反。《字林》曰：「蚋，小蚊也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">稱兩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稱，昌孕反。古稱為纏。<Lb Key="0358b02"/>今流俗共用秤字，甚[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無閒然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">閒，皆莧反。《玉篇》曰：「間，隔也。」言情无阻<Lb Key="0358b03"/>隔也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0358b04"/><Paragraph Type="form">國城財貝</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">貝，比頼反。《說文》曰：「『貝』謂海介夬丸。古者貨貝而寶龜<Lb Key="0358b05"/>也。」謂海蟲有甲作錦文者也。今西域用貝為錢，故云「財貝」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0358b06"/><Paragraph Type="form">孰能</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「孰，誰。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0358b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十六</Paragraph>
<Lb Key="0358b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十地品〉之三</Paragraph>
<Lb Key="0358b09"/><Paragraph Type="form">偱身觀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">偱，祥倫反。《珠叢》曰：「偱，巡也。」念謂四念處中第一觀身不淨，<Lb Key="0358b10"/>從頭至足，次第巡歷，三十六物皆不淨也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">易誨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">易，羊皷反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0358b11"/><Paragraph Type="form">無慍暴</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">慍，於運反。暴，蒱報反。《蒼頡篇》曰：「慍，恨也。」《玉篇》曰：「暴，陵犯也。」<Pb Key="0359a"/><Lb Key="0359a01"/>謂欺陵觸披於人也。按：暴字正體作暴，若曝物為之曝也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0359a02"/><Paragraph Type="form">[爪*ㄗ]璽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">璽，斯尒反。鄭玄注《周禮》曰：「璽，所也。」蔡雍《獨断》曰：「天子之璽，以王<Lb Key="0359a03"/>為之。古者尊卑通用，自秦以來，唯天子得其稱也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0359a04"/><Paragraph Type="form">鬼鬽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鬽，眉秘反。魑鬽也。字又作魅，俗。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">蠱毒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蠱，公戶反。《左傳》<Lb Key="0359a05"/>曰：「於文皿蟲。」杜預注曰：「皿，噐也。所以噐受蟲害人為蠱也。」《聲類》曰：「[(乏-之+虫)/((乏-之+虫)*(乏-之+虫))]，<Lb Key="0359a06"/>謂蟲物病害人也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">身相休咎</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">休，許鄒反。咎，其抑反。杜注《左傳》<Lb Key="0359a07"/>曰：「休，福祿也。」《廣雅》曰：「休，善也。」孔安注《書》曰：「咎，惡也。」《說文》曰：「咎，灾也。」休息之<Lb Key="0359a08"/>字，立人旁作木者，許丘反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">流轉遟迴苦趣中</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遟迴二字，應作<Lb Key="0359a09"/>祗徊。《楚辭》曰：「欲彽徊以于際。」王逸注云：「彽徊，猶俳佪也。」經本皆作遟迴之<Lb Key="0359a10"/>字者，此乃緩歸之名，非俳佪之義。《埤蒼》曰：「彽徊，謂姆遊者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">苦<Lb Key="0359a11"/>海淪𣷢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">滑，相余反。《廣雅》曰：「淪，沉也。」《毛詩傳》曰：「湑，落也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0359a12"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十七</Paragraph>
<Pb Key="0359b"/><Lb Key="0359b01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十地品〉之四</Paragraph>
<Lb Key="0359b02"/><Paragraph Type="form">我𢢔溉灌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">溉，古代反。《說文》曰：「溉，灌。澍木也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">涕泗咨嗟</Paragraph>
<Lb Key="0359b03"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">涕，他禮反。泗，先利反。咨，將伊反。《毛詩傳》曰：「自目曰涕，自鼻曰泗。」《玉篇》曰：「咨<Lb Key="0359b04"/>嗟，差歎也。」《詩》牋曰：「嗟咨，歎之深也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">彼己</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">己，居理反。彼，他也。己，自也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0359b05"/><Paragraph Type="form">王后所生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《禮記》曰：「天子之妃曰后也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">泥潦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">潦，郎擣反。《說文》<Lb Key="0359b06"/>曰：「潦，天雨也。」謂因天雨稸積之也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0359b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十八</Paragraph>
<Lb Key="0359b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十地品〉之五</Paragraph>
<Lb Key="0359b09"/><Paragraph Type="form">念務皆息</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">務，事也。謂攀緣事境心絕也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">即便𭔏<Lb Key="0359b10"/>寤</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">寤兩字，經本並從穴者，且皆非是字。然寤字去八。字書乃以為寤睡<Lb Key="0359b11"/>之字，音云五盍反，今冝作覺也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">二行相行</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">兩行字，並遐孟反也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0360a"/><Lb Key="0360a01"/><Paragraph Type="form">汝今適得</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">適，尸亦反。《三蒼頡》曰：「適，始也；近也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">各若干<Lb Key="0360a02"/>微塵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書》胡廣曰：「逆，順也。干，求也。」當順所求而與之，故謂若干也。顏<Lb Key="0360a03"/>師古曰：「若干，且毅數之語也。干猶箇也，謂當如此數耳。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0360a04"/><Paragraph Type="form">毗舍眾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">謂商估種族也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">首陁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「輸達羅」，此云「農業種族」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0360a05"/><Paragraph Type="form">邪魔之道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜預注《左傳》曰：「道猶法術。」鄭注《禮記》曰：「道猶行也，路也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0360a06"/><Paragraph Type="form">因風濟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「濟，渡也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">羈繫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">羈，寄宜反。王逸注《楚詞》曰：<Lb Key="0360a07"/>「生為貪愛等所繫亦然矣。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">禪定境排</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">排，蒱諧反也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0360a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第三十九</Paragraph>
<Lb Key="0360a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十地品〉之六</Paragraph>
<Lb Key="0360a10"/><Paragraph Type="form">𧆛誠</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">賈注《國語》曰：「虔，固也。」《邇雅》曰：「誠，信也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">萬種繽紛下</Paragraph>
<Lb Key="0360a11"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繽，疋人反。紛，撫云反。《漢書集注》曰：「繽紛，眾疾㒵。」謂眾多急下也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𠛴利<Lb Key="0360a12"/>王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「𠛴𤇅利耶」，此云「土田主」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">餘不重受</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">重，除用反。再也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0360b"/><Lb Key="0360b01"/><Paragraph Type="form">塵相如故</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「故，猶舊也。」塵字，按《字林隱文》作塵。今有<Lb Key="0360b02"/>從兩上者，不是字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">花[└@(大/品)]香篋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[└@(大/品)]，力塩反。篋，牽恊反。《珠叢》曰：「凡<Lb Key="0360b03"/>宬物小噐皆謂之[└@(大/品)]。[└@(大/品)]字，又作[└@(大/品)]匳。」[簽*欠]、篋並是竹噐衣箱小者之類耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0360b04"/><Paragraph Type="form">噓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">許於反。此氣也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鈿廁其閒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鈿，唐賢反。《文字集略》曰：「鈿，金花<Lb Key="0360b05"/>也。」《廣雅》曰：「廁，間也。」《珠叢》曰：「金鈿，婦人首飾也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鞞陁梨山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鞞者，<Lb Key="0360b06"/>此云「種種」也。陁梨，亦曰「䭾羅」，此云「持」也。謂此山中能持種種眾寶反諸花<Lb Key="0360b07"/>[葉-世+ㄊ]故名之。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0360b08"/><Paragraph Type="form">𠃵陁山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「瑜𠃵駃羅」。言瑜𠃵者，此云「雙」也。䭾羅，持也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𡰱民<Lb Key="0360b09"/>陁山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「𡰱民䭾羅者」也，此曰「持邊山」者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">斫迦羅山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云<Lb Key="0360b10"/>「拘羯羅」，此云「輪」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">計都末底山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">計都，此云「幢」也。末底，𠅤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0360b11"/><Paragraph Type="form">嶷然住</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嶷，魚力反。嶷，謂義崱也。《字指》曰：「嶷崱，山峯㒵。」今謂十地依佛智，<Pb Key="0361a"/><Lb Key="0361a01"/>如十山依大地，雖峯峙各殊，而所依是一也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗陁發妙光</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">毗陁，<Lb Key="0361a02"/>謂前鞞陁梨山。發妙光，謂喻發光地。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毫未度空可知量</Paragraph>
<Lb Key="0361a03"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">度，唐各反。量，力杖反。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0361a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十</Paragraph>
<Lb Key="0361a05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十定品〉之一</Paragraph>
<Lb Key="0361a06"/><Paragraph Type="form">𨚗伽慧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𨚗伽，此云「龍」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">而竟不覩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭牋《詩》曰：「竟，終也。覩，見也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0361a07"/><Paragraph Type="form">南無</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「萳忙」，此曰「教禮」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩納婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「孺童」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0361a08"/><Lb Key="0361a09"/><Paragraph Type="juan">新譯大方廣佛華嚴經音義卷上</Paragraph>

  </div>
</doc_content>
<xml_metadata>
	<TextNo>A1057</TextNo>
	<TextTitle>新譯大方廣佛華嚴經音義</TextTitle>
	<Catgeory>事彙部類</Catgeory>
	<Author>慧菀(A001713)</Author>
	<DateNotBefore>618</DateNotBefore>
	<DateNotAfter>907</DateNotAfter>
	<Dynasty>唐</Dynasty>
</xml_metadata>
</document>
<document filename="A1057_002">
<corpus>A1057_002</corpus>
<docclass>A1057</docclass>
<title>新譯大方廣佛華嚴經音義</title>
<doctype>事彙部類</doctype>
<author>慧菀(A001713)</author>
<date_not_before>618</date_not_before>
<date_not_after>907</date_not_after>
<time_dynasty>唐</time_dynasty>
<doc_content>
  <div Type="body">
    <Pb Key="0363b"/><Lb Key="0363b01"/><Lb Key="0363b02"/><Paragraph Type="juan">新譯大方廣佛花嚴經音義卷下　　轉</Paragraph>
<Lb Key="0363b03"/><Paragraph Type="byline">京兆靜法寺沙門慧菀述</Paragraph>
<Lb Key="0363b04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十一</Paragraph>
<Lb Key="0363b05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十定品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0363b06"/><Paragraph Type="form">不處於陸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「高厚廣平曰陸。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">近之</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">近，渠靳反。煞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">諸<Lb Key="0363b07"/>心樂次第</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">樂，牙教反。謂欲樂也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">歌羅邏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「薄酪」，謂初入胎<Lb Key="0363b08"/>如薄酪也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">白分義</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">分，浮問反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">圓光一尋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">何𠇲《[莫/糸]要》云：「八寸曰咫，三<Lb Key="0363b09"/>尺曰武，五尺曰壘，六尺曰步，七尺曰承，八尺曰尋，十尺曰丈，丈六曰常。」《小雅》曰：「四尺曰仞，倍仞<Lb Key="0363b10"/>曰尋，倍尋曰常。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">其量七肘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《佛本行集》云：「『肘』謂二尺也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">一俱盧舍</Paragraph>
<Lb Key="0363b11"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">依《毗曇》中：「一尺五寸為一肘，四肘為一弓，三百弓為一里，四里為一俱盧舍。淮計一里三百六<Pb Key="0364a"/><Lb Key="0364a01"/>十步，則一俱盧舍有一千四百四十步也。」依《俱舍論》第十二云：「分扸諸色至一極微，故一極微<Lb Key="0364a02"/>為色。七極微為一微量，積微至七為一金塵，七金塵為水塵量，水積七為一兔毛塵，積七兔毛<Lb Key="0364a03"/>塵為一羊毛塵量，積羊毛塵七為一牛毛塵，積七牛毛塵為隟遊塵量，隙塵七為一蟣，七蟣為<Lb Key="0364a04"/>一虱，七虱為獷麦，七麦為一指節。二十四指撗布為肘，竪四肘為弓，竪積五百弓為一俱盧舍，<Lb Key="0364a05"/>即是從肘至阿練若中間量者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0364a06"/><Paragraph Type="form">半由旬量</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">由旬，梵言具云「踰繕𨚗」，此曰「和合」，謂以多俱盧舍和合成故。案<Lb Key="0364a07"/>《佛本行集》第十二云：「七微塵成一窓牖塵，七窓塵成一兔毛頭塵，七兔毛塵成一羊毛頭塵，七<Lb Key="0364a08"/>羊毛成一牛毛頭塵，七牛毛塵成一蟣，七蟣成一虱，七虱成一芥子，七芥子成一大麦，七大麦<Lb Key="0364a09"/>成一指節，七指節成半尺，二尺成一肘，四肘成一弓，五弓成一杖，二十杖名一息，八十息名一<Lb Key="0364a10"/>俱盧舍，八俱盧舍成一由旬。淮此方尺量二里，餘八十步當一俱盧舍，計一由旬合有一十七<Lb Key="0364a11"/>里，餘二百八十步。或日一由旬，如此方一驛地也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0364a12"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十二</Paragraph>
<Pb Key="0364b"/><Lb Key="0364b01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十定品〉之三</Paragraph>
<Lb Key="0364b02"/><Paragraph Type="form">北俱盧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「欝怛羅句盧」。此翻為「高上」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">東毗提訶</Paragraph>
<Lb Key="0364b03"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">毗，此云「勝」。提訶，日身也。又毗云「種種」。提訶，典也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">種種稼穡</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稼，音<Lb Key="0364b04"/>稼。穡，音色。馬融注《論語》曰：「樹五穀曰稼。」《毛詩傳》曰：「種之曰稼，𣫍之曰穡。」案鄭玄<Lb Key="0364b05"/>注《周禮》云：「稼穡為言，其猶嫁穡，謂種子相生，貪苗實之利也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">修羅退<Lb Key="0364b06"/>衂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">衂，女六、如育二反。《玉篇》云：「血，折挫也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">入藕絲孔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">藕，五荀反。字冝<Lb Key="0364b07"/>從未。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𠃵闥婆城</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「尋香城」也。謂十寶山閒有音樂神，名𠃵闥婆。忉<Lb Key="0364b08"/>利諸天湏音樂時，此神身有異相，即知天意，徃彼娛樂，因此以事，西域謂諸樂<Lb Key="0364b09"/>兒，亦曰「𠃵闥婆」。然西域樂兒多為幻彼，幻作城郭，湏[更-一]如故。因即謂龍所現城<Lb Key="0364b10"/>郭為𠃵闥婆城也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">恒伽河</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">淮經，香山頂上有阿耨達池，其池四面各<Lb Key="0364b11"/>流出一河，東面私陁河，從金剛師子口流出，其沙金剛，東流入震旦國，便入東<Pb Key="0365a"/><Lb Key="0365a01"/>海；南面恒伽河，從銀象口流出，其沙白銀，流入東印度，便入南海；西面信度河，<Lb Key="0365a02"/>從金牛口流出，其沙黃金，便入西海；北面縛蒭河，從琉璃馬口流出，其沙是琉<Lb Key="0365a03"/>璃，流入波斯拂林，便入北海。其池樂廣五十由旬，四面口各一由旬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">光<Lb Key="0365a04"/>明鑒徹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鑒，照也。徹，通也。言光照內外通現也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">澒涌奔馳</Paragraph>
<Lb Key="0365a05"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">澒，胡動反。涌字正冝作溶。故《楚辞》注云：「澒，潛水去㒵。」《漢書．高紀傳集》注云：「澒溶，<Lb Key="0365a06"/>竦涌也。」《經》本作涌者，誤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">奇香發越</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》曰：「發起，香氣射<Lb Key="0365a07"/>散也。」謂香氣速疾遍布著人也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">皆得潤洽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洽，侯夾反。《廣雅》曰：「洽，<Lb Key="0365a08"/>潰也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿那婆達多龍王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阿，無也。那婆達多，熱惱也。諸龍<Lb Key="0365a09"/>皆受熱沙之苦，此龍元，故立其名耳。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0365a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十三</Paragraph>
<Lb Key="0365a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十定品〉之四</Paragraph>
<Lb Key="0365a12"/><Paragraph Type="form">無替</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「替，廢也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0365b"/><Lb Key="0365b01"/><Paragraph Type="form">從諸善友而得出生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">友字，經本有作支字，深為<Lb Key="0365b02"/>[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">終不匱止</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">匱，渠位反。《廣雅》：「匱，少也。」《漢書音義》曰：「匱，空乏也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0365b03"/><Paragraph Type="form">摩那斯龍王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">摩那，意也。斯，夜也，流出也。言此龍王凢興雲雨，<Lb Key="0365b04"/>皆從慈心出也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嶷然高出</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「嶷」謂崱嶷也。《字指》曰：「崱嶷，山峯㒵也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0365b05"/><Paragraph Type="form">伊𨚗鉢𨚗象王住金脅山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伊𨚗鉢𨚗，此云<Lb Key="0365b06"/>「香[葉-世+ㄊ]」。其象身長九由旬，高三由旬，常住第一金山之脅，即是最初計都末底山也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0365b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十四</Paragraph>
<Lb Key="0365b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十通品〉</Paragraph>
<Lb Key="0365b09"/><Paragraph Type="form">閻魔王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「琰魔邏」。闍，此曰「遮止」，謂誠勗罪人之也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0365b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈十忍品〉</Paragraph>
<Lb Key="0365b11"/><Paragraph Type="form">舍支</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「設施」，謂月之別名，帝釋夫人取為號也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無方無<Pb Key="0366a"/><Lb Key="0366a01"/>隅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「方」謂四方也。鄭玄注《考工記》曰：「隅，角也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">不捨眾善軛</Paragraph>
<Lb Key="0366a02"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">軛，於革反。《珠叢》曰：「『軛』謂轅端撗木也。」今此謂駕擔眾善，勒行不捨，如牛駕重，長<Lb Key="0366a03"/>途力進也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">徒令</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">劉熙曰：「徒，猶獨也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0366a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十五</Paragraph>
<Lb Key="0366a05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈阿僧祇品〉</Paragraph>
<Lb Key="0366a06"/><Paragraph Type="form">一百洛叉為一俱𦙁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洛又，此云「万」也。俱𦙁，此云「億」也。又技：<Lb Key="0366a07"/>此方黃帝笇法惣有二十三數，謂一、二、三、四、五、六、七、八、九、十、百、千、萬、億、兆、京、垓、<Lb Key="0366a08"/>𥞑、壤，溝、澗、王、載。從万已去有三等數法：其下者，十十變之；中者，百百變之；上者，<Lb Key="0366a09"/>倍倍變之。今此阿僧祇中上數法，故云「一百洛叉為一俱𦙘，俱𦙁當此億也。阿<Lb Key="0366a10"/>庾多，兆也。𨚗由他，京也。」餘皆依次，准配可知。今案：此經十、百、千、万、十十變之，從<Lb Key="0366a11"/>万至億，百倍變之，從億已去，皆以能數量為一數，復數至與能數量等變之能。<Lb Key="0366a12"/>《本行集》第十二中「百百變之也」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">矜羯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">矜，居淩反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">婆之上聲。<Pb Key="0366b"/><Lb Key="0366b01"/>此後婆字，並上聲呼之。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]伽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伽之上聲，下毗伽亦同此。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">攞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">郎我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0366b02"/><Paragraph Type="form">毗佉擔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">擔，多甘反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[醫-酉+王]攞陁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瑿，於奚反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿麼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">麼，莫我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0366b03"/><Paragraph Type="form">勃</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蒲沒反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">翳</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">煙計反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">薜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蒲計反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">窣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蘇沒反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">睥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">普計<Lb Key="0366b04"/>反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">䛧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">莫計反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">荼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">宅加反。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0366b05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈壽量品〉</Paragraph>
<Lb Key="0366b06"/><Paragraph Type="form">娑婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「堪忍」也，謂具足眾惡境對堪行忍也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">釋迦牟尼</Paragraph>
<Lb Key="0366b07"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">釋迦，能也，種族望稱也。釋，音作鑠呼。迦字作告俄反呼。牟尼，此云「寂嘿」也，德行<Lb Key="0366b08"/>之號。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿[弓*(乞-乙+小)]陁佛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「阿弭陁娑耶」。此云「无量壽」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0366b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈諸菩薩住處品〉</Paragraph>
<Lb Key="0366b10"/><Paragraph Type="form">支提山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">支提，本是塔廣之名，此山似之，故因為號。然支提此云「生<Lb Key="0366b11"/>淨信之所」，具釋如下七十五中。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗舍離</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此釋為廣愽，謂此城<Pb Key="0367a"/><Lb Key="0367a01"/>於中印度諸城之中最廣大也，或亦翻為廣嚴也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">度度羅城</Paragraph>
<Lb Key="0367a02"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或云「摩偷羅」，亦云「摩突羅」。此云「孔雀城」，或云「蜜善」，皆古事者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">俱[玝-十+小]<Lb Key="0367a03"/>𨚗城</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或言「俱陳𨚗耶」，言俱陳者是名，此云「大盆」。𨚗耶，法律也。昔<Lb Key="0367a04"/>此城未立之時，有一五通仙名俱陳，而於此地置一大盆，蓄水若池，恒在<Lb Key="0367a05"/>盆側。修仙法律，亦常為人說《護淨經》及《養性法》。於後學徒皆以師名及法<Lb Key="0367a06"/>為其姓氏，人眾漸廣，即於此處建立城郭，故此舉國人今皆姓俱陳，𨚗城<Lb Key="0367a07"/>亦因之立號耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">目真隣陁窟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">目真，或曰「牟真」，此云「解脫」，是龍<Lb Key="0367a08"/>名也。隣陁，此云「處」也，謂有龍於此窟中間法脫龍苦，故名解脫處窟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0367a09"/><Paragraph Type="form">摩蘭陀國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">未翻。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">甘菩遮國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">未翻。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">震旦國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或曰<Lb Key="0367a10"/>「支𨚗」，亦曰「真丹」，此翻為「思惟」，以其國人多所思慮，多所計作，故以為名，即<Lb Key="0367a11"/>今此漢國是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𨚗羅延</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「堅固」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">䟽勒國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正名「佚路數恒<Lb Key="0367a12"/>勒」，古來此万存略呼為䟽勒，又訛數音為䟽，然此名乃是彼國一山之号，<Pb Key="0367b"/><Lb Key="0367b01"/>因云其稱。又或翻為𢙣性國，以其國人性多獷戾故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迦葉[弓*(乞-乙+小)]<Lb Key="0367b02"/>羅國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">舊名「𦋺[實-毌+尸]國」，此翻「阿誰入」。昔此國未建之時，其地有大龍池，人<Lb Key="0367b03"/>莫敢近。其後有一羅漢，見其形勝，冝人居止，乃從龍𠧒容一膝地。時龍許<Lb Key="0367b04"/>之，而羅漢變身漸大，其膝漸滿龍池，龍以言信，便捨而去。羅漢即以神力<Lb Key="0367b05"/>𠃵竭其水，令百姓於中建立屋宅。人眾咸云：「我等不因聖僧，阿誰得入此<Lb Key="0367b06"/>處？」故從此語，即立其名。國即在北印度境𠃵陁羅國，次北隣也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">菴浮<Lb Key="0367b07"/>梨摩國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「菴」謂菴羅，此云「无垢」。即西域果名。其果堪以療疾，諸國之<Lb Key="0367b08"/>中此國㝡多，故以名焉。其國即在中印度境內也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𠃵陁羅<Lb Key="0367b09"/>國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「持地國」，謂昔此國多有道果，聖賢任住持其境，不為他國侵害<Lb Key="0367b10"/>也。又云：𠃵陁是香，羅謂陁羅。此云「遍也」，言遍此國內多生香氣之花，故名<Lb Key="0367b11"/>香遍國。其國在中印度北、北印度南，二界中閒也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">苫婆羅<Pb Key="0368a"/><Lb Key="0368a01"/>窟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">苫，式占反。苫婆是香花樹名，其窟側近多生此樹，故因名耳也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0368a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十六</Paragraph>
<Lb Key="0368a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈佛不思議法品〉之上</Paragraph>
<Lb Key="0368a04"/><Paragraph Type="form">寂漠无言</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「无人聲曰寂。」郭璞注《邇疋》曰：「漠，謂靜定也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0368a05"/><Paragraph Type="form">逮十力地</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逮，唐槩反。《說文》曰：「逮，及也。」字從之，不從及。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">譏謗</Paragraph>
<Lb Key="0368a06"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">譏，居疑反。《說文》：「譏，誹也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0368a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十七</Paragraph>
<Lb Key="0368a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈佛不思議法品〉之下</Paragraph>
<Lb Key="0368a09"/><Paragraph Type="form">人王都邑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《左氏傳》曰：「九有宗庿先君之主曰都，无曰邑也。」《漢書<Lb Key="0368a10"/>音義》曰：「都，城也。」《廣疋》曰：「都，國也。」《司馬法》曰：「大國五百里為都。」《風俗通》曰：「天<Lb Key="0368a11"/>子所居之城曰都，舊都曰邑也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗舍闍王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">毗舍闍之王，即是東<Lb Key="0368a12"/>方提頭頼吒，此云「持國」。謂護持國土，願二部鬼：一名毗舍闍，此云「噉精氣」；<Pb Key="0368b"/><Lb Key="0368b01"/>二名𠃵闥婆，此曰「尋香」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">倮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">胡寡、力果二反。《玉篇》曰：「倮，祖也。」字又作躶、<Lb Key="0368b02"/>裸兩躰。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0368b03"/><Paragraph Type="form">一切樂器不鼓自鳴</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鼓字冝從支，支者普木、普角二<Lb Key="0368b04"/>反。經本有從皮者，鍾鼓字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">舍利</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「設利羅」，或云「實利」，此翻為身。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0368b05"/><Paragraph Type="form">誠敬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《亦退》曰：「誠，信也」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">靡不驚懾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">懾，之葉反。鄭注《禮記》曰：「聶，<Lb Key="0368b06"/>法也，畏懼也。」經本有作攝字者，謬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0368b07"/><Paragraph Type="form">信樂不回</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">回，音迴。《說文》曰：「迴，轉也。」今此謂信樂无轉動也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0368b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十八</Paragraph>
<Lb Key="0368b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來十身相海品〉</Paragraph>
<Lb Key="0368b10"/><Paragraph Type="form">熙怡微笑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">凞，許基反。怡，與脂反。《方言》：「湘、潤之閒謂喜曰凞怙，或<Lb Key="0368b11"/>曰紛怡。」《說文》曰：「凞，恱也。怡，和也。」謂容㒵和恱也。鬚字，又作凞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">炳然<Pb Key="0369a"/><Lb Key="0369a01"/>顯現</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">炳，彼永反。《蒼頡篇》曰：「炳者明也。」謂顯著之明也。字又作炳也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369a02"/><Paragraph Type="form">洞徹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洞，徒弄反。《玉篇》曰：「洞，猶通徹也。」字又作迴者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369a03"/><Paragraph Type="form">其掌安平</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">掌，謂舌面平而且安。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">玩味不忘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">玩字，正冝<Lb Key="0369a04"/>作忨。杜注《左傳》曰：「忨，食也。」《經》本作玩字者，誤也。案孔安注《書》云：「戲弄貪玩，<Lb Key="0369a05"/>即受樂之意也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">上咢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">俄各反。正躰作咢，又或作齶。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369a06"/><Paragraph Type="form">右輔下牙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《左傳》宮文奇：「虢，虞之表也，猶輔車相依，脣亡齒寒。」杜<Lb Key="0369a07"/>注曰：「輔，類也。車，牙車也。」又注曰：「輔，類車骨。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369a08"/><Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]盧藏雲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[弓*(乞-乙+小)]盧，此云「高」，以在仏上牙故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369a09"/><Paragraph Type="form">紺蒱成就</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">紺蒱，正云「劒蒱」，此云乃西域果名，其色紅赤，腹園，正<Lb Key="0369a10"/>云「劍蒱」。三約撗文，而佛頸成就彼相，故云也。今時俗謂頸圓有約為嬰節<Lb Key="0369a11"/>者是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369a12"/><Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]布十方</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「[弓*(乞-乙+小)]，滿也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0369b"/><Lb Key="0369b01"/><Paragraph Type="form">左臋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">臋，徒論反。《聲類》：「臋，尻也。」尻，音苦勞反也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369b02"/><Paragraph Type="form">其䏶與膊</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">䏶字，正冝作脾，古文作䠋。今䏶，未詳所出。膊字冝作<Lb Key="0369b03"/>膊，今經本作膊者，[謵-白+尒]。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369b04"/><Paragraph Type="form">伊尼延鹿王腨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伊尼延者，鹿名也。其毛色多黑，腨形𦟛纖，<Lb Key="0369b05"/>長短得所；其鹿王最勝，故取為喻。腨字，又作𬧅。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369b06"/><Paragraph Type="form">舉足將步</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">將，欲也。步，行也。王逸注《楚辞》曰：「步，徐行也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">足<Lb Key="0369b07"/>跟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">跟，各痕反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">因陁羅尼羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">因陀羅，此云「帝」也。尼羅，此云「青」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
<Lb Key="0369b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來隨好光明功德品第三十五〉</Paragraph>
<Lb Key="0369b09"/><Paragraph Type="form">隨好</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">呼告反。令眾生愛樂，故又音呼暠反，資嚴大相益殊勝故。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0369b10"/><Paragraph Type="form">摩耶夫人</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">摩耶，此云「幻」也。由此菩薩唯依大𭛔智幻法門行故，<Lb Key="0369b11"/>故此名。夫人者，梵本云「苐脾」，此翻女天。案鄭注《禮》云：「諸俠之妃曰夫人。」《玉<Pb Key="0370a"/><Lb Key="0370a01"/>篇》曰：「呼婦人為夫人者，亦所以崇敬之稱也。又夫者，男子美稱，婦因夫以<Lb Key="0370a02"/>成人，故名夫人也。」西域呼王妃為苐脾，呼男夫為苐婆也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0370a03"/><Paragraph Type="form">懺悔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">懺，謂懺摩，此云「請忍」，謂請前人忍受我悔罪也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0370a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第四十九</Paragraph>
<Lb Key="0370a05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈普賢行品〉第三十六</Paragraph>
<Lb Key="0370a06"/><Paragraph Type="form">樂近凢庸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣疋》曰：「凢，輕也。」《漢書集注》口：「庸庸，微小也。」言其輕薄<Lb Key="0370a07"/>寒微眇小之人耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0370a08"/><Paragraph Type="form">習童蒙法</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《易》稱：「蒙卦者，謂童蒙來求我，非我求童蒙。蒙者，𢠽也。」<Lb Key="0370a09"/>韓康注云：「蒙昧，幼小之象。」又《玉篇》曰：「童幼迷意也。」《廣雅》曰：「童，癡也。」鄭玄注<Lb Key="0370a10"/>《周禮》：「蒙，冒也。」《毛詩傳》曰：「蒙，覆也。」言童幼之心愚昧，所為惛[謵-白+尒]，如以物覆蔽之。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0370a11"/><Paragraph Type="form">口如啞羊障</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">啞，於雅反。巧能宣說大乘妙義，名無啞羊障。《大<Lb Key="0370a12"/>智度論》第三云：「啞羊僧者，謂雖不破戒，鈍根无惠，不別好𢙣，不知輕重，不<Pb Key="0370b"/><Lb Key="0370b01"/>知有罪。若有僧事，二人共諍，不能断決，嘿然无言，譬如白羊，乃至人煞，不<Lb Key="0370b02"/>能作聲，是名啞羊僧也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">洎于法界</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洎字正冝作暨。暨，音渠秘<Lb Key="0370b03"/>反。《珠藂》曰：「暨，謂及預也。」杜注《左傳》曰：「暨，至也。」經作洎者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">充洽</Paragraph>
<Lb Key="0370b04"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洽，侯夾反。《小雅》曰：「充，俻也。」《玉篇》曰：「洽，濡治潤之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">工幻師</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《韻圃》稱：「工，<Lb Key="0370b05"/>巧也。」謂巧能於幻術。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0370b06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十</Paragraph>
<Lb Key="0370b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來出現品〉第三十七之一</Paragraph>
<Lb Key="0370b08"/><Paragraph Type="form">偏祖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">祖，唐𮧊反，露也。字從示。又音宅莧反，非此所須也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">右跽</Paragraph>
<Lb Key="0370b09"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">路，其几反。跪也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">如我惟忖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">忖，忩本反。顏注《漢書》曰：「惟，思也。」《珠藂》<Lb Key="0370b10"/>曰：「恃，惻度也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瞻仰如來仁及我</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">有仁德者，號之為仁，故《諡<Lb Key="0370b11"/>法》曰：「貲賢視之曰仁，煞身以成人曰仁，度功而行曰仁。」《周禮》曰：「天德曰仁。」<Pb Key="0371a"/><Lb Key="0371a01"/>《禮記》云：「上下相親曰仁。」《論語》云：「克己復禮曰仁。」鄭注《禮》云：「施恩曰仁。」《白虎<Lb Key="0371a02"/>通》曰：「仁者是忍，好生愛人者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">佉陁羅山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">亦曰「軻梨羅」，此即木<Lb Key="0371a03"/>名，謂此方苦梗木也。由彼山中多有此木，故立其名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">尼民陁<Lb Key="0371a04"/>羅山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此翻為許邊，以彼山是七重金山中㝡外邊故，然即院繞<Lb Key="0371a05"/>護持餘內六山，故名持邊也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">目真隣陁山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">目真，此云「解脫」，<Lb Key="0371a06"/>即是龍名也。隣陁，此云「處」也，謂此山中是解脫住處也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0371a07"/><Paragraph Type="form">水族眾生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安國注《書》曰：「族，類也。」謂水畜之流類也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0371a08"/><Paragraph Type="form">大雨名洪霔</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">注，之[戒-廾+人]反。洪，大也。併𢙣寫水曰霔也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">變溼<Lb Key="0371a09"/>令燥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">燥，蘇早反。燥，乾也。變字從變作文，有從反者，不是字也。溼字有<Lb Key="0371a10"/>作濕者，誤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">廓徹虛空</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">廓，苦郭反。《尓疋》曰：「廓，大也。」今謂寬大，<Lb Key="0371a11"/>遍虛空量也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">普照無私</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「事不公為私。」王逸注《楚辞》曰：<Lb Key="0371a12"/>「竊愛為私也。」郭象注《㽵子》曰：「世所謂無私者，釋已而愛人也。言无已情，偏<Pb Key="0371b"/><Lb Key="0371b01"/>有所為也。」私字加持者，非也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0371b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十一</Paragraph>
<Lb Key="0371b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來出現品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0371b04"/><Paragraph Type="form">作務</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">作，則各反。務，事業也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">或牟薩羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或曰「牟婆羅」，此云「紫色寶」。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0371b05"/><Paragraph Type="form">哮吼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">哮，呼教反。吼，呼口反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">洞然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洞，徒弄反。《韻團》稱：「洞，徹也。」謂通<Lb Key="0371b06"/>徹火然之狀也。字或冝作炯。炯，音徒東反。《韓詩傳》曰：「『炯』謂草傳火焰也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0371b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十二</Paragraph>
<Lb Key="0371b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈如來出現品〉之三</Paragraph>
<Lb Key="0371b09"/><Paragraph Type="form">優波尼沙陁分</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">已見第十七卷。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鼓楊海水</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鼓，公<Lb Key="0371b10"/>戶反。《說文》曰：「鼓，擊也。」字從支，不從皮也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">則便謝</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">王逸注《楚辞》曰：<Lb Key="0371b11"/>「謝，去也。」謂神識去身者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">積同須彌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「積，聚也。」「聚」謂堆聚。<Pb Key="0372a"/><Lb Key="0372a01"/>聚，音疾喻反也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">如乾草𧂐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𧂐，即賜反。鄭玄注《周礼》：「塔小曰委，垖<Lb Key="0372a02"/>大曰積。」積字從廿者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0372a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十三</Paragraph>
<Lb Key="0372a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品〉第三十八之一</Paragraph>
<Lb Key="0372a05"/><Paragraph Type="form">知諸稱謂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稱，昌孕反。稱，順也。《漢書音義》云：「謂者，指趣也。」今<Lb Key="0372a06"/>謂於法門意趣皆順知。《漢書》又曰：「謂者，稱也，事冝也。」謂凢諸事物，知<Lb Key="0372a07"/>其名自，識其所冝，皆曰稱謂也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">知諸制令</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">令，力政反。制，謂<Lb Key="0372a08"/>禁制。令，謂法令也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">長嬰疾苦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬰，於征反。《漢書》曰：「嬰，繞也。」謂常<Lb Key="0372a09"/>為疾苦之所纏繞也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0372a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十四</Paragraph>
<Lb Key="0372a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品之二〉</Paragraph>
<Lb Key="0372a12"/><Paragraph Type="form">啟一切眾生心意</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「啟，開也。」古體作启也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">閒无<Pb Key="0372b"/><Lb Key="0372b01"/>空處</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">閒，古閑反。謂中閒也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0372b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十五</Paragraph>
<Lb Key="0372b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品〉之三</Paragraph>
<Lb Key="0372b04"/><Paragraph Type="form">善言開喻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書音義》曰：「喻，曉也。」《蒼頡篇》曰：「喻，諫也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">棒打<Lb Key="0372b05"/>屠割</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">棒字正冝作棓，或亦為柈。今經本作棒，杖之棒，非打棓字。然復<Lb Key="0372b06"/>有從手邊作奉者，乃是棒持之，轉違經意也。《廣雅》曰：「棓，箠也。」又有木邊作<Lb Key="0372b07"/>吉者，即是棒杖之棓字體耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">誓期自勉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭注《禮記》曰：「勉，勤也。」<Lb Key="0372b08"/>《玉篇》曰：「自，勸強也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">撾打楚撻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撾，陟苽反。撻，他沬反。《說文》曰：「撾，<Lb Key="0372b09"/>箠也。」鄭玄注《周禮》：「箠，擊也。楚，杖也。」又注《周禮》曰：「撻，猶杖之以荊也。」撾字從<Lb Key="0372b10"/>木，古體作葉之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">挑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">天彫反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">或級其頭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書．衛青霍去<Lb Key="0372b11"/>病傳》第二十五云：「斬首三千一十七級。」顏師古曰：「本以斬[敲-高+(嫡-女)]一首，辦爵一<Pb Key="0373a"/><Lb Key="0373a01"/>級，故即因謂斬首為級，亦即又名生護一人為一級也。」《珠叢》曰：「斬首一名<Lb Key="0373a02"/>為級也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無央數劫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">央，於良反。王逸注《楚辤》曰：「央，盡也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0373a03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十六</Paragraph>
<Lb Key="0373a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品〉之四</Paragraph>
<Lb Key="0373a05"/><Paragraph Type="form">迫隘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">隘，於懈反。《玉篇》曰：「迫，隘也。隘，狹也。」夫狹窄必相逼。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無所觸<Lb Key="0373a06"/>嬈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬈，乃了反。《三蒼》：「嬈，擾也。」孔安注《書》曰：「擾，乱也。」《說文》曰：「擾，煩也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">悉稱</Paragraph>
<Lb Key="0373a07"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稱，昌孕。愜可也。又《邇雅》曰：「稱，好也。」郭璞注云：「事稱人意皆好也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">補特<Lb Key="0373a08"/>伽羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此翻為「數取趣」，謂數造趣因，數取趣果也。舊翻為「人」，隨方語便，非正<Lb Key="0373a09"/>刻字譯也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">心恒𮨇復</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">已見第二十三卷。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嬉戲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬉，許其反。《切韻》<Lb Key="0373a10"/>稱：「戲，遊也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0373a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十七</Paragraph>
<Lb Key="0373a12"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品〉之五</Paragraph>
<Pb Key="0373b"/><Lb Key="0373b01"/><Paragraph Type="form">得預</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">預，餘茹反。《珠藂》曰：「凡事相及曰預。字古作與也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">菩提薩埵</Paragraph>
<Lb Key="0373b02"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">依《佛地論》主，親光菩薩以三義釋菩提薩埵，具如彼論中也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">不㢮</Paragraph>
<Lb Key="0373b03"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">㢮，式尓反。《論語》云：「君子不㢮其親。」孔安注曰：「㢮，易也。」韋昭注《漢書》曰：「㢮，廢<Lb Key="0373b04"/>也。」郭璞注《尓雅》曰：「㢮，放也。」鄭玄注《禮記》曰：「㢮，棄也。」此中經文舍於多義，故<Lb Key="0373b05"/>具存之。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無險詖故</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">已見苐四卷中。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">身心憺怕</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">憺，徒<Lb Key="0373b06"/>敢、徒嚂二反。怕，暜白反。王逸注《楚辞》曰：「憺，安也。」《廣雅》曰：「怕，靜也。」憺字又作<Lb Key="0373b07"/>淡澹二體也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">慣習</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">慣，古患反。案：諸字書正宜作慣，有作串字者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0373b08"/><Paragraph Type="form">癡[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]，苦角反。有從[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]下作夘者，不是字也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0373b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十八</Paragraph>
<Lb Key="0373b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品〉之六</Paragraph>
<Lb Key="0373b11"/><Paragraph Type="form">殘毀</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《蒼頡篇》曰：「殘，傷也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無中息</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">中，陟仲反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">難處受<Pb Key="0374a"/><Lb Key="0374a01"/>生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">難，那幹反。難處，謂八難中五也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">捨一切烏波提涅[臊-品+巳]<Lb Key="0374a02"/>法</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鳥波，此翻為有。「提」云「苦」也。謂二乘所得无餘涅[臊-品+巳]，未離變易，行苦隨<Lb Key="0374a03"/>故。有餘涅[臊-品+巳]反諸外道所計涅[臊-品+巳]，並未離三苦故。法即涅[臊-品+巳]。或通教等於<Lb Key="0374a04"/>彼悉捨，故云捨一切有苦涅[臊-品+巳]法。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">樂法樂義以法為<Lb Key="0374a05"/>樂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此中三箇樂字：初二，首五教反；後一，音郎各反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">如虹蜺色</Paragraph>
<Lb Key="0374a06"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">虹，古巷、胡公二反。蜺，研奚反。蔡雍《月令》曰：「虹，螮𧋐也。」謂陰陽文接之氣而<Lb Key="0374a07"/>著之形色，雄者曰「虹」，雌者曰「蜺」者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無主無待</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「待，湏也。」<Lb Key="0374a08"/>謂凢事相湏待藉於他也，今此謂求緣无作即亡待義也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無著無<Lb Key="0374a09"/>行</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">行，遐庚反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無有瘡疣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">疣，有鳩反。《廣雅》：「疣，腫也。」《說文》曰：「疣，贅<Lb Key="0374a10"/>也。」「贅」，謂賸聚肉也。贅，音支𨦣反。疣字又作肬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瘢痕</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瘢，蒱寒反。痕，戶<Lb Key="0374a11"/>恩反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">解因自悟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">因，由也。言辟支悟於苦無常等，但用自觀緣生，<Lb Key="0374a12"/>克證不依師受，故立其名為獨覺也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">而強為說</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">強，其兩反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">志<Pb Key="0374b"/><Lb Key="0374b01"/>尚涅[臊-品+巳]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「尚，崇也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">求其罪舋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覺，許覲反。《玉篇》<Lb Key="0374b02"/>曰：「『舋』謂有禍兆也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">或以妙義授非其人</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《蕭望<Lb Key="0374b03"/>之傳》曰：「將非其人者，言不才之才也。謂有器量者也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嚬蹙不喜</Paragraph>
<Lb Key="0374b04"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嚬，脾仁反。感，子六反。《玉篇》曰：「嚬蹙，謂憂愁不樂之狀也。」賈注《國語》曰：「頻，近<Lb Key="0374b05"/>也。」《毛詩傳》曰：「蹙，促也。」言人有憂愁則皺𢲻眉，額鼻目皆相促近也。又案《說<Lb Key="0374b06"/>文》：「渡水向岸，水文叢皺亦謂之嚬蹙。」然愁憂之頻，頻下著卑，今從省之不<Lb Key="0374b07"/>用也。經本有傍安口者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">伺其過失</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伺，相吏反。鄭玄注《周<Lb Key="0374b08"/>禮》曰：「伺，猶察也。」《玉篇》曰：「伺，𠋫也。」《方言》曰：「伺，視也。自開而北凢竊相視，謂之<Lb Key="0374b09"/>伺也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">頑佷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">佷，何墊反。《左氏傳》曰：「心不測德義之經曰頑也。」杜注《左傳》<Lb Key="0374b10"/>曰：「佷，戾也。」《說文》曰：「佷，不任從也。」佷字正體從彳。今亻者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">我[慢-又+万]<Lb Key="0374b11"/>所吞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">吞，他痕、他賢反。《廣雅》：「廣吞，滅也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">醒悟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">醒，素形、桑迴二反。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0375a"/><Lb Key="0375a01"/><Paragraph Type="form">天魔波旬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「提婆魔羅播裨」。言提婆者，此云「天」也。摩羅，<Lb Key="0375a02"/>障㝵也。播裨，罪惡也。謂此類生天宮，性好勸人造惡退善，令不得出<Lb Key="0375a03"/>離故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">悉知將有</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「將，欲也，當也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">徙置</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">從，仙紫反。<Lb Key="0375a04"/>《蒼頡篇》曰：「徙，移也」。鄭玄注《考工記》云：「置，猶著於地也。」置字本徙𠕀下直，今<Lb Key="0375a05"/>從曰者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">侍衛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《蒼頡篇》曰：「侍，從也。」《毛詩傳》曰：「侍，近也。」言側近左<Lb Key="0375a06"/>右扶侍之也。王弼注《易》曰：「衛，護也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0375a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第五十九</Paragraph>
<Lb Key="0375a08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈離世閒品〉之七</Paragraph>
<Lb Key="0375a09"/><Paragraph Type="form">免濟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">免，亡辯反。杜注《左傳》曰：「免，脫也。」《毛詩傳》曰：「濟，渡也。」言令物<Lb Key="0375a10"/>脫苦渡難也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">欣慰</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「欣，喜也。」《毛詩傳》曰：「慰，安也。」言歡喜則心<Lb Key="0375a11"/>安也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">圖書[郃-口+一]璽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭玄注《周禮》曰：「圖，畫也。璽，[郃-口+一]也。」蔡雍《獨断》曰：「天<Lb Key="0375a12"/>子之璽，以螭虎劒，古者尊卑共之。」《月令》：「秦以前，諸侯、卿丈夫皆曰璽，自茲<Pb Key="0375b"/><Lb Key="0375b01"/>已降，天子獨稱，諸侯不敢用也。」秦王子嬰上高祖傳國璽文曰：「受命于天，<Lb Key="0375b02"/>既壽永昌。」此[郃-口+一]章，古名璽飾，今謂斗撿文也。螭，音勑支反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">弧𠂕<Lb Key="0375b03"/>劒㦸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">弧，戶孤反。矢，式耳反。㦸，居逆反。《說文》曰：「孤木曰弓。」《考工記》曰：「孤，<Lb Key="0375b04"/>名弧。謂徃多而來寡也。」《易》曰：「㓨謂之矢。」矢，即箭也。㦸有三歧，歧皆兩刃，或<Lb Key="0375b05"/>中有小子名雄㦸，或有兩岐名偏㦸。矢字又作𠂕。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">博弈嬉戲</Paragraph>
<Lb Key="0375b06"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬉，許其反。博字正冝從竹。《說文》曰：「搏，謂戲為戲。六薄十二棊也。」杜注《左傳》<Lb Key="0375b07"/>曰：「弈，圍棊也。」《切韻》稱：「嬉，遊也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">親戚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">戚，千曆反。孔安注《書》曰：「戚，近也。」<Lb Key="0375b08"/>𮨇野王曰：「近所以為親也。」《毛詩傳》曰：「相親曰戚。」戚字正冝從竪心也。經本<Lb Key="0375b09"/>作戚者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">能忍劬勞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">劬，具虞反。《毛詩傳》曰：「劬勞，病苦也。」勤<Lb Key="0375b10"/>劬勞倦，猶病苦也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">正法盈洽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">洽，侯夾反。注《左傳》曰：「盈，充也。」《玉<Lb Key="0375b11"/>篇》：「洽，濡也。濡，滲閏也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">菩薩無㝵乘巾之出三界</Paragraph>
<Pb Key="0376a"/><Lb Key="0376a01"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">乘，食證反。乘謂車馬通稱，巾謂服乘之名。案《周禮》：「巾車氏即掌駕之官，主<Lb Key="0376a02"/>當嚴乘故」。鄭玄注云：「巾，猶衣也。」衣，音於記反。謂㽵飾衣帶之也。《珠藂》曰：「以<Lb Key="0376a03"/>衣被車謂之巾也。」此則文言尚簡，名有影略，故巾車之言，當乘車之謂，亦<Lb Key="0376a04"/>猶設席之名，以目食客也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">宴然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">宴，於見反。《漢書音義》曰：「宴，安居也。嘿，<Lb Key="0376a05"/>靜也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">皎鏡</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《方言》曰：「皎，明也。」《廣雅》曰：「鏡，照也。」又可皎然如鏡，故曰皎鏡也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0376a06"/><Paragraph Type="form">馳逐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「馳，奔也。」《玉篇》曰：「逐，駈也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">菡[卄/滔]花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">菡，胡感反。[卄/滔]，徒<Lb Key="0376a07"/>感反。《說文》曰：「芙葉花未發者，盛之貌也。」菡[卄/滔]二字，《玉篇》作「[卄/滔]蘭」。《字書》作「菡<Lb Key="0376a08"/>茵」。《說文》作「莟[卄/滔]」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">娛樂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「娛，樂也。」樂即可樂，故七娛樂也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0376a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十</Paragraph>
<Lb Key="0376a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉第三十九之一</Paragraph>
<Lb Key="0376a11"/><Paragraph Type="form">室羅筏國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">舊云「舍衛國」，具稱「室羅筏悉底」，此翻為「好道」，或曰「聞<Lb Key="0376a12"/>物」。此乃城名，非是國號，以其城多出人物，好行道德，五天共聞，故名聞物。<Pb Key="0376b"/><Lb Key="0376b01"/>或曰「室羅筏悉底」者，此云「聞者城」。《西域俗聞傳記》云：「昔於此處，有一老仙，<Lb Key="0376b02"/>修習仙道。復有少仙，從其受學，厥号『聞者』。老仙歿後，少仙建立此城，即以<Lb Key="0376b03"/>少仙之名為其城稱，然國都号為『𱞽薩羅』，但以就勝易彰故，城取國号耳。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0376b04"/><Paragraph Type="form">逝多林</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逝多，梵言也。或曰「制多」，或云「祇陁」，此翻為勝，即太子<Lb Key="0376b05"/>之名，當欲造此寺時，湏達長者買園，太子出樹，故曰「逝多林」者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">䐡<Lb Key="0376b06"/>藏菩薩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">案：此菩薩名「䐡」，䐡即是肚䐡之䐡。字冝從肉也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">師<Lb Key="0376b07"/>子頻申三昧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「頻，齊名。申，展也。」謂申展四體<Lb Key="0376b08"/>之拘急，所以解於勞倦，故曰「頻申」也。表此三昧能申展自在，无㝵法法界，<Lb Key="0376b09"/>解脫障㝵拘急勞倦，故喻名耳。此或全是梵言也，《刊定記》說。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">危樓<Lb Key="0376b10"/>逈帶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">逈，胡項反。鄭注《禮記》云：「危，高也。」《邇雅》曰：「逈，遠也。」言高樓險<Lb Key="0376b11"/>絕，似空中之遠挂者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">棟宇</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">棟，都弄反。《尓雅》曰：「棟，屋穩也。」𢷍即屋<Pb Key="0377a"/><Lb Key="0377a01"/>脊也，字也。穩，音於靳反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">階墀軒㩜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">墀，直尼反。《玉篇》曰：「『階』謂登<Lb Key="0377a02"/>堂之道也。」《說文》曰：「『墀』謂以丹塗地，即天子丹墀也。」韋昭注《漢書》曰：「軒，㩜上<Lb Key="0377a03"/>板也。」王逸注《楚辤》曰：「懢，植也。縱曰㩜，橫曰楯。」𮨇野王曰：「謂殿上抅攔也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0377a04"/><Paragraph Type="form">階隥欄楯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撜，多鄧反。楯，食尹反。隥，級道也。王逸注《楚辞》云：<Lb Key="0377a05"/>「從曰欄，撗曰楯，楯閒子謂之櫺也。」噔字又作嶝。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">湍激洄澓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">湍，吐宮反。<Lb Key="0377a06"/>激，古歷反。洄音回，澓音服。《說文》曰：「湍，疾瀬也。」淺水流於砂上曰湍也，水文疑邪<Lb Key="0377a07"/>急疾曰激也。《三蒼》曰：「水轉洄也。澓，深也。謂洄澓之處，其水必深也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">芬敷</Paragraph>
<Lb Key="0377a08"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">芬，麩雲反。郭璞曰：「『芬』謂香氣和調也。」《小雅》曰：「敷，布散也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">舍利弗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云<Lb Key="0377a09"/>「奢唎補怛羅」。言奢唎者，此云「鶖鷺鳥」也。補怛羅者，此云「子」也。此尊者母眼黑白<Lb Key="0377a10"/>分明，轉動流利，似鶖鷺眼，故時共号為奢唎也。其尊者依母得名，故云「鶖鷺子」。<Lb Key="0377a11"/>舊翻為「身子」者，[謵-白+尒]也。梵本中呼身為設利羅，故知懸別也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">大目𠃵連</Paragraph>
<Lb Key="0377a12"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𠃵，渠焉反。目連者，此云「採菽氏」，即此尊者母姓，又以尊者有文神通，即將一事<Pb Key="0377b"/><Lb Key="0377b01"/>為号也。然母本族採綠豆仙之苗𧜟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩訶迦葉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「摩訶<Lb Key="0377b02"/>迦葉波」。言摩訶，此云「大」也。迦葉波，此云「飲光」也。此尊者上古元祖是大仙<Lb Key="0377b03"/>人，身有光明，而能吞蔽燈火之光。時人異之，号曰「飲光仙人」，因此摽其氏<Lb Key="0377b04"/>族焉。又以尊者有頭陁大行，故時與其大飲光名之耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">離波多</Paragraph>
<Lb Key="0377b05"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「所供養」之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">湏菩提</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「善現」，亦曰「善實」。舊云「善吉」者，非。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0377b06"/><Paragraph Type="form">阿㝹樓䭾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">正云「何泥嚕多」，此云「无滅」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">難陁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「歡喜」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0377b07"/><Paragraph Type="form">刧[實-毌+尸]𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「黃色」者，謂此尊者上祖是黃頭仙人，因為族。此<Lb Key="0377b08"/>則氏族為名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迦旃延</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">迦旃者，一宗之姓氏也。延，此云「胤」也。言此<Lb Key="0377b09"/>尊者是彼種族之後胤耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">富樓𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「富樓𨚗[弓*(乞-乙+小)]多羅尼子」。言富<Lb Key="0377b10"/>樓𨚗者，此云「滿」也。[弓*(乞-乙+小)]多羅尼者，此云「願」也。滿願是尊者母，稱子，即尊者自<Lb Key="0377b11"/>身。從母立名，故曰「滿願子」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">不能遊履</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">履字本作樂者，[謵-白+尒]，勘<Pb Key="0378a"/><Lb Key="0378a01"/>梵本是履。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">舉體燋然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">劉兆注《儀禮》曰：「舉，畢盡也。」此言舉體燋者，<Lb Key="0378a02"/>遍體盡燋也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">烏鷲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">郭璞注《山海經》曰：「鷲者，鷲謂即鵰也」。《說文》曰：「鷲，<Lb Key="0378a03"/>鳥黑色而多子也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瞖膜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瞖，於計反。《文字集略》曰：「瞖，目障也。」經本有從羽<Lb Key="0378a04"/>作者，非此所用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">捕獵放牧</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">牧，叵福、莫六二反。《三蒼》曰：「牧，養<Lb Key="0378a05"/>𩚅也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">振䘏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">振，之刃反。䘏，湏聿反。鄭注《禮》曰：「振，救也。」又注《周禮》曰：「䘏，憂<Lb Key="0378a06"/>貧也。」《文》云：「憂，恤。從心。䘏少，從卩。」《邇雅》通用。今案：諸書依《說文》從卩為勝。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0378a07"/><Paragraph Type="form">均贍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">均，居春反，贍，市燄反。《小雅》曰：「贍，足也。」言均平皆使得足也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">舉<Lb Key="0378a08"/>世</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》曰：「舉，皆也。」言世皆不能測也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">孰有</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「孰，誰也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0378a09"/><Paragraph Type="form">凢夫嬰妄惑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「凢，輕也。」案：夫，猶人夫。嬰，繞也。言輕<Lb Key="0378a10"/>庸之人，為虛妄感障，緾繞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">難稱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稱，昌陵反。鄭注《禮》云：「稱，猶言也。」<Lb Key="0378a11"/>《廣雅》曰：「稱，舉也。」字正體從立人，今多從禾。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">欽歎</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">欽，去今反。孔安注《書》<Lb Key="0378a12"/>曰：「歎，敬也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">曉悟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「曉，說也。」說，音書春反。《說文》曰：「悟，覺也。」《聲類》曰：<Pb Key="0378b"/><Lb Key="0378b01"/>「悟，解也。」言說化令覺也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0378b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十一</Paragraph>
<Lb Key="0378b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之二</Paragraph>
<Lb Key="0378b04"/><Paragraph Type="form">因陁羅[絅-口+又]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">因陁羅者，此云「帝」也。帝謂帝釋，[絅-口+又]謂帝釋大衙殿上<Lb Key="0378b05"/>結珠之[絅-口+又]，孔相望，更為中表，𮞏相圍繞，互作主伴，同時成就圍繞相應也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0378b06"/><Paragraph Type="form">舟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">章由反。船也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">明練</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠藂》曰：「鎔金使精曰鍊，煑絲令熟曰<Lb Key="0378b07"/>練也。」今謂善知儀式，分明精熟，故云明練也。又李善注《文選》曰：「練，蕑也。謂<Lb Key="0378b08"/>蕑分明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">君慧比丘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">梵本中云「因陁羅未底比丘」。言因陁羅者，<Lb Key="0378b09"/>此云「君」也。末底，惠也。言此比丘智惠，比餘比丘最尊如君，故曰「君惠」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0378b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十二</Paragraph>
<Lb Key="0378b11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品之三〉</Paragraph>
<Pb Key="0379a"/><Lb Key="0379a01"/><Paragraph Type="form">娑羅林</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑羅者，此云「高遠」。以其林木森竦出於餘林之上也。<Lb Key="0379a02"/>舊翻云「堅固」者，誤。由「娑囉」之与「娑羅」聲勢相近，若呼堅固，即轉舌言之，若<Lb Key="0379a03"/>呼高遠，直之耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">湏達多</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「善給施无依怙者」。舊譯云「給孤獨」者，<Lb Key="0379a04"/>是也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">婆湏達多</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「財施」，或云「有善施行」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">威光赫弈</Paragraph>
<Lb Key="0379a05"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">赫，許挌反。弈，移益反。《廣雅》曰：「赫赫，威也。弈弈，明也。」赫字又作[烝-氶+卄]。弈字經本<Lb Key="0379a06"/>亦下著廾者，薄弈字也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">徽纆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">徽，許韋反。纆，莫北反。《廣雅》曰：「徽，束也。」<Lb Key="0379a07"/>《珠藂》曰：「纆，繩索也。」案經義謂以愛繩束縛，難可解也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[轡-口+日]勒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[轡-口+日]，鄙媚反。<Lb Key="0379a08"/>《說文》謂曰：「『勒』謂馬頭鑪銜。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𱞽盈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「盈，懈也，緩也。」謂𱞽恣懈怠，[慢-又+万]緩也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0379a09"/><Paragraph Type="form">令我載此乘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">乘，食證反。王逸注《楚辞》曰：「載，乘也。」乘，音繩也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0379a10"/><Paragraph Type="form">茵蓐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">茵，於真反。蓐，如欲反。《毛詩傳》曰：「茵，虎皮也。」《玉篇》曰：「以虎皮為蓐<Lb Key="0379a11"/>曰茵也。」茵字又作鞇。郭注《邇雅》曰：「蓐，席也。」《聲類》曰：「蓐，薦也。」案：茵、蓐二字，以<Lb Key="0379a12"/>草為之者，字即從廿；若以皮為之者，字即從草。其蓐字從衣者，盖是通用<Pb Key="0379b"/><Lb Key="0379b01"/>也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">羈鞅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">羈，居宜反。鞅，於兩反。王逸注《楚辞》曰：「『羈』謂絡鳥頭也。『[革*夬]』謂<Lb Key="0379b02"/>靳牛頸繩也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">周挍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">周帀㽵挍，故言挍也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">四維</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「維，隅也。」<Lb Key="0379b03"/>隅即角也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">玩好之物</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">死，五𫨻反。孔安注《書》曰：「玩，戲弄也。」謂戲弄<Lb Key="0379b04"/>之具。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">等祐一切</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭注《禮》云：「等，齊也。」《周禮》曰：「祐，助也。」普皆齊等，以<Lb Key="0379b05"/>福助之。祐字古作佑、闍二體也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">頗有</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">頗，普歌反。《廣雅》曰：「頗，少也。」<Lb Key="0379b06"/>少猶希也。有呼頗音為叵者，甚誤。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">因陁羅尼羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">因陁羅者，<Lb Key="0379b07"/>此云帝也、主也。尼羅，青也。此寶青色，寶中㝡尊第一，故曰青主也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0379b08"/><Paragraph Type="form">分敷布濩</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">濩，音護。顏注《漢書》曰：「布濩，猶言布露，謂於[卸-ㄗ+夬]露<Lb Key="0379b09"/>之處，皆遍布也。」芬敷如上漢字。經本從言作者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">辯析</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">扸，蘇<Lb Key="0379b10"/>歷反。《漢書音義》曰：「辯，別也。析，分也。」析字有作扸者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">深入法<Lb Key="0379b11"/>旋澓</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">旋，徐攣切。澓，浮福反。《切韻》稱：「旋，洄也。」《三蒼》曰：「澓，深也。」謂深<Pb Key="0380a"/><Lb Key="0380a01"/>水下有深穴，則令水有洄澓也。經本旋字從方者，音徐緣反。《切韻》稱：<Lb Key="0380a02"/>「還也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">行至楞伽道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">楞伽者，具云「楞求羅伽」。西域山名，在<Lb Key="0380a03"/>南天笁南界，近海岸也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">激電</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">激，經歷反。《說文》曰：「激，疾波也。」謂電光<Lb Key="0380a04"/>急速，如波迅速也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𠛴𨚗羅婆牟呼栗多</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《仁王經》云：<Lb Key="0380a05"/>「九百生滅為一𠛴𨚗，九十𠛴𨚗為一念。」業《俱舍論》等謂：「時之㝡少名一𠛴<Lb Key="0380a06"/>𨚗，一百二十𠛴𨚗名一怛𠛴𨚗，六十怛𠛴𨚗名一羅婆，三十羅婆名一牟<Lb Key="0380a07"/>呼栗多，三十牟呼栗多為一晝夜也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">國名達利鼻荼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">荼，除如反。<Lb Key="0380a08"/>其國在南印度境，此翻為銷。謂此國人生无妄語，出言成呪。若隣國侵迫，<Lb Key="0380a09"/>但共呪之，今其滅亡，如火銷膏耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]伽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「能降伏」，或翻為曇也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0380a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十三</Paragraph>
<Lb Key="0380a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之四</Paragraph>
<Lb Key="0380a12"/><Paragraph Type="form">市肆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">崔豹《古今注》曰：「肆，陳也。」謂陳[(夕*匕)/貝]鬻物。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">善財言唯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">唯，營<Pb Key="0380b"/><Lb Key="0380b01"/>癸反。孔安注《書》曰：「直曉不問曰唯也。」鄭注《禮》曰：「唯，恭於諾也，謂諾然教許。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">遽<Lb Key="0380b02"/>即下</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遽，梁預反。賈注《國語》曰：「遽，疾也。」《玉篇曰》：「遽，急也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">則為不<Lb Key="0380b03"/>断</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">為，于危反。《廣雅》曰：「則，即也。為猶是也。」下諸問並准此。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">菩薩為<Lb Key="0380b04"/>一切眾生恃怙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">恃，時止反。怙，胡古反。《韓詩傳》曰：「无父何恃。<Lb Key="0380b05"/>恃，負也。无母何怙。怙，賴也。」案：經義菩薩於眾生如父母，慈威兼濟，常為倚<Lb Key="0380b06"/>頼也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">長者</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《風俗通》曰：「春秋之末，鄭有賢人，著書一篇，号『鄭長者』。謂年<Lb Key="0380b07"/>長德艾，事長於人，以之為長者故也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">涕泗悲泣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">涕，音體。泗，音四。《毛詩<Lb Key="0380b08"/>傳》曰：「自目曰涕，自鼻曰泗也。」崔時注《漢紀》曰：「淚下无聲曰泣也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">拔猶<Lb Key="0380b09"/>豫箭</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《邇雅》曰：「猶，狩名也。」其形似麂，善登木，性多疑慮，常止山中，<Lb Key="0380b10"/>忽聞有聲，恐人來𡧱，即豫上樹，久无方下，湏[更-一]又上。如此非一，故時謂不<Lb Key="0380b11"/>决多猜慮者，為猶豫焉。或曰：隴西時俗呼犬子為猶。犬隨人行，喜預在先，<Pb Key="0381a"/><Lb Key="0381a01"/>未至却來迎𠋫，因謂心所不决為猶豫也。今案：論中猶豫即是疑煩𢙉攝，<Lb Key="0381a02"/>而於善品不能進修，故此湏拔者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">坦蕩自心</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《論語》曰：「君子坦蕩蕩，<Lb Key="0381a03"/>小人長戚戚。」鄭玄曰：「坦蕩，寬㒵。戚戚，多憂懼也。」</Udef_Class>。</Paragraph>
<Paragraph Type="form">有一國土名摩<Lb Key="0381a04"/>利伽羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">未譯也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">梵行之道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">梵摩具云「毗澄摩」。此云「清<Lb Key="0381a05"/>淨」也。又葛洪《字𫟍》云：「梵，淨也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">衝</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">昌客反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">優婆夷名𠇲捨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𠇲捨，<Lb Key="0381a06"/>具云「呼舍羅」，此云「悕望」，亦曰「意樂」，或曰「滿願」，謂滿眾生悕望意樂故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0381a07"/><Paragraph Type="form">咨嗟戀慕</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">咨，音諮。孔安注《書》：「咨，嗟也。」《玉篇》曰：「咨嗟，嗟歎也。」<Lb Key="0381a08"/>鄭箋《詩》曰：「咨嗟，歎美之深者。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">想其容止</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「容」謂容儀，「止」謂行止。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0381a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十四</Paragraph>
<Lb Key="0381a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之五</Paragraph>
<Lb Key="0381a11"/><Paragraph Type="form">善知識者是我師傅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">府遇反。師傅者，《尚書》云：「周官有<Lb Key="0381a12"/>三公、三孤。言三公者，謂太師、太傅、太保。師謂天子所師，傅謂傅相天子，保<Pb Key="0381b"/><Lb Key="0381b01"/>謂保安天子於德義。此三公之位，佐王論道，以經緯國事，如理陰陽，有德<Lb Key="0381b02"/>行者乃堪之也。三孤，謂少師、少傅、少保。孤，特也。言卑於三公，尊於六卿，特<Lb Key="0381b03"/>置少三人也。」《玉篇》曰：「傅，猶於附，如以脂粉塗附於面，益乎姿質也。」今案：所<Lb Key="0381b04"/>喻踓舉師傅，義通於保，謂求道者得善友益己，猶天子之有三公、三孤佐<Lb Key="0381b05"/>弼之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗盧遮𨚗摩尼寶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「光明遍照如意寶」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0381b06"/><Paragraph Type="form">鳬[序-予+(鴈-厂)]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鳬，快趺反。似鴨而小，謂之危也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">俱抧羅鳥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">抧，經以反。<Lb Key="0381b07"/>其鳥未譯。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">寶多羅樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">多羅樹者，形如此方椶櫚樹。其[葉-世+ㄊ]繁密，此<Lb Key="0381b08"/>中然是勝寶所成也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">徐搖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">徐，緩也。搖，動也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">挾閣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">挾，弦頰反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿<Lb Key="0381b09"/>盧𨚗香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阿盧𨚗者，此云「赤色」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">挂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">古賣反。又作掛。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">釧</Paragraph>
<Lb Key="0381b10"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">昌戀反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">耳璫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">璫，得郎反。《釋名》云：「穿耳施珠曰璫也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">婆樓𨚗<Lb Key="0381b11"/>天佛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">婆樓𨚗者，此云「水」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">國土名𨚗羅素</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𨚗羅素者，<Pb Key="0382a"/><Lb Key="0382a01"/>此云「不嬾墮」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">仙人名毗目瞿沙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">毗目瞿沙，具云「毗沙<Lb Key="0382a02"/>摩為多羅菩提瞿娑」。言毗沙摩者，此六「無怖畏」也。烏多羅者，㝡上也。菩提<Lb Key="0382a03"/>瞿娑者，出聲也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鮮榮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鮮，新然反。《玉篇》曰：「鮮是明也。」《釋名》曰：「榮猶榮榮<Lb Key="0382a04"/>然，照明之㒵也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">波吒羅樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">其樹正似此方揪樹也，然甚有香氣，其花<Lb Key="0382a05"/>紫色也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">尼拘律樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">其樹[葉-世+ㄊ]如此方柿[葉-世+ㄊ]，子似枇杷子，子承蔕<Lb Key="0382a06"/>如柿，然其種類耐老，諸樹中㝡能高大。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">領徒一萬</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「徒，<Lb Key="0382a07"/>眾也。」司馬彪注《莊子》曰：「『徒』謂弟子也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">編草</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">編，蒱典反。《倉頡篇》曰：「編，識。」<Lb Key="0382a08"/>《珠藂》曰：「取物交織謂之編也。字又作辮也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">髻環垂[肆-聿+((彰-章)/(實-毌+尸))]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[肆-聿+((彰-章)/(實-毌+尸))]環謂[臊-品+巳]<Lb Key="0382a09"/>髻如環，垂環至[肆-聿+((彰-章)/(實-毌+尸))]，故云也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">夷險道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「夷，平也。」《方言》曰：「險，高也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0382a10"/><Paragraph Type="form">險易</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">易，羊豉反。《玉篇》曰：「險，難也。」郭璞注《邇雅》曰：「易，平也。」言道路或險或平。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0382a11"/><Paragraph Type="form">阿𢈔多</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𢈔，逾主反。阿𢈔多者，當此方兆之名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𨚗由他</Paragraph>
<Lb Key="0382a12"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或曰「𨚗𢈔多」，當此方一億名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">聚落名伊沙𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伊沙𨚗者，<Pb Key="0382b"/><Lb Key="0382b01"/>此云「長直」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">離諸難難</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上難字，𨚗翰反，習八難也。下難字者，𨚗乾<Lb Key="0382b02"/>反，謂艱難之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">伊𨚗跋羅龍王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伊羅者，樹名。此云「臭氣」也。跋羅，<Lb Key="0382b03"/>此云「極」也。謂此龍徃昔由[損-口+ㄙ]此極臭樹[葉-世+ㄊ]，故致頭上生此臭也，因即以為<Lb Key="0382b04"/>名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">難陁優波難陁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">難陁，此云「歡喜」也。優波，此云「近」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0382b05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十五</Paragraph>
<Lb Key="0382b06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之六</Paragraph>
<Lb Key="0382b07"/><Paragraph Type="form">[辰/肉]口丹潔如頻婆果</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">丹，赤也。潔，淨也。頻婆果者，其果<Lb Key="0382b08"/>似此方林檎，極鮮明赤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">於河渚中</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">渚，支與反。《邇雅》曰：「水中可<Lb Key="0382b09"/>居者曰洲，小洲曰渚，小渚曰沚，小沚曰坘，人所居者曰潏。」沚者止，坘音遲，<Lb Key="0382b10"/>橘字决、述二音。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">商估</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">估，公戶。鄭注《周禮》曰：「行賣曰商，坐賣曰估。」估字<Lb Key="0382b11"/>又作賈也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">貯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">張呂反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">福德淵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">淵，烏玄反。《說文》曰：「水洄曰淵。」《毛<Pb Key="0383a"/><Lb Key="0383a01"/>詩傳》曰：「淵，深也。」今謂福德深奧也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">挍飾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">㽵挍為飾，故云「挍飾」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0383a02"/><Paragraph Type="form">鵝王羽翮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">翮，莖隔反。《珠叢》曰：「『翮』謂鳥羽之本也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">憩止</Paragraph>
<Lb Key="0383a03"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">憩，去例反。《珠藂》曰：「憩，息也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">稟善知識</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">稟，彼錦反。孔安注《書》曰：「稟，<Lb Key="0383a04"/>受也。」字從來稟聲，古文作稟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">靡不周贍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">贍，市熖反。《珠藂》曰：「靡，<Lb Key="0383a05"/>元文。」賈注《國語》曰：「周，俻也。」《漢書音義》曰：「贍，足也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0383a06"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十六</Paragraph>
<Lb Key="0383a07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之七</Paragraph>
<Lb Key="0383a08"/><Paragraph Type="form">游福德海</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">游，似由、以周二反。《說文》曰：「浮於水上也。」今以喻言尓。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0383a09"/><Paragraph Type="form">遽即徃諸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遽，渠預反。賈注《國語》曰：「遽，疾也。」《玉篇》曰：「遽，急也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0383a10"/><Paragraph Type="form">何緣致此清淨眾會</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">致，陟利反。顏注《漢書》曰：「『致』<Lb Key="0383a11"/>謂引而至之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">不憚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">憚，唐翰反。鄭箋《詩》曰：「憚，難也。」謂忌難艱辛也。難，<Lb Key="0383a12"/>音𨚗輸反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">雉揲崇峻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">雉，重尔反。揲，徒恊反。《公羊縛》日：「五板為堵，<Pb Key="0383b"/><Lb Key="0383b01"/>五堵為外，百雉為城。」何休注曰：「二萬尺也。周十一里，三十三步，二尺，公侯<Lb Key="0383b02"/>之制也。」《禮記》云：「天子十雉，蓋受雉之城千百，七十雉，子男五十雉。天子周<Lb Key="0383b03"/>城，諸侯千城。千城者，缺其南面以受過也。」杜注《左傳》曰：「堞，女牆也。崇，高也。」<Lb Key="0383b04"/>揲字又作堞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">風黃淡熱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《文字集略》曰：「『淡』謂胷中液也。」騫師注<Lb Key="0383b05"/>《方言》曰：「淡字又作痰也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">辛頭波羅香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">辛頭者，河名也。謂即<Lb Key="0383b06"/>阿耨達池西面，金牛口出水，流入信度國者是也。波羅，云「岸」也。謂其香生<Lb Key="0383b07"/>波河岸，故以出處為名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿盧𨚗跋底香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阿盧𨚗盧，此云<Lb Key="0383b08"/>「赤色」也。跋底者，有也。或云「極」也。謂此香極有赤色，堪以練緋，色甚鮮明，故<Lb Key="0383b09"/>因名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">烏洛迦旃檀香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">烏洛迦者，西域虵名。其虵常患<Lb Key="0383b10"/>毒熱，據此香樹，以身繞之，毒熱便息，故因名也。或曰：此虵㝡毒，螫人必死，<Lb Key="0383b11"/>唯以旃檀能治，故以為名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">城名多羅幢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">多羅者，義翻為<Pb Key="0384a"/><Lb Key="0384a01"/>「明淨」，謂如星之明淨。或曰精等明淨也。謂昔有王名「明淨眼幢」，創建此城，<Lb Key="0384a02"/>故從之立名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">怡暢心</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">怡，與脂反。《毛詩傳》曰：「怡，恱也。」《漢書傳》曰：「暢，<Lb Key="0384a03"/>通也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">撫其孤弱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撫，赽禹反。《漢書集注》曰：「撫，慰也。」鄭注《周禮》曰：「撫，<Lb Key="0384a04"/>安也。」杜注《左傳》曰：「撫，恤也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿𨚗羅王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「无猒足」也。或曰「普可畏聲」，<Lb Key="0384a05"/>言其王可畏聲名普遍諸國也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">以為其䐡</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">䐡，字冝從肉。經本有<Lb Key="0384a06"/>作齊者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">十万猛卒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">卒，作沒反。《方言》曰：「南楚東海之閒，呼<Lb Key="0384a07"/>[(上/天)*(入/米)]人給事者，謂之卒也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">楄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">方緬反。字冝從衣作。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">攘臂瞋目</Paragraph>
<Lb Key="0384a08"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">攘，如羊反。《孟子》曰：「臂而下車。」𮨇野王曰：「『攘』謂除去衣袂而出臂也。」㭈，音[弓*(乞-乙+小)]<Lb Key="0384a09"/>勵反弟也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">挑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">天彫反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">曾不𮨇懼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「𮨇，眷也。」言不眷戀<Lb Key="0384a10"/>身命、怖懼死也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">命之同坐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「命，呼也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">承旨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「旨，<Lb Key="0384a11"/>意也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">富贍断其所作</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">断，都管反。《說文》曰：「断，截也。」安注《書》曰：<Lb Key="0384a12"/>「断，絕也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">靡不該練</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠藂》曰：「靡，无也。」《廣雅》曰：「該，咸也；包也。」《小雅》<Pb Key="0384b"/><Lb Key="0384b01"/>曰：「該，俻也。」《珠藂》曰：「鎔金曰鍊，煑絲令熟曰練也。」該字又作晐。練字鎔金從<Lb Key="0384b02"/>金。煑絲，或從散水也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">伊羅婆拏大象王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伊羅，謂伊陁羅，<Lb Key="0384b03"/>即帝釋名也。婆拏云「出聲」也。言此大象時出美聲，娛樂帝釋也。或曰：「伊」謂<Lb Key="0384b04"/>能出也。羅婆拏，聲也。娛樂，如前說也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">脩臂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「脩，長也。」案《玉篇》：<Lb Key="0384b05"/>「修，飾。修，長。」字昔從彡，唯脩脯字從肉也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">如漁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">漁，御居、疑據二反。《說<Lb Key="0384b06"/>文》曰：「漁，捕魚也。」字又作𩼪、[敲-高+(虎-儿+魚)]、[敲-高+魚]三形者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">㧌動</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">㧌，呼高反。攬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">城<Lb Key="0384b07"/>名無量都薩羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">都薩羅者，都謂都羅，此云「喜」也。薩羅<Lb Key="0384b08"/>者，此云「出生」也。言此城中出生无量歡喜之事，故名之。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0384b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十七</Paragraph>
<Lb Key="0384b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之八</Paragraph>
<Lb Key="0384b11"/><Paragraph Type="form">廛店隣里</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">廛，除連反。鄭注《禮》曰：「『廛』謂市物𨚎舍也。」謂停估客坊<Pb Key="0385a"/><Lb Key="0385a01"/>𨚎。《尚書大傳》曰：「八家為隣，三隣為盟，二明為里，五里為邑。此虞、夏之制也。」<Lb Key="0385a02"/>廛字經本從厂作者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">巖巚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">巚，魚偃反。《說文》曰：「巖，峯也。」郭璞注《邇<Lb Key="0385a03"/>雅》曰：「『巖』謂山形如累重甑也。字或作巘也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鬻香</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鬻，與六反。《玉篇》曰：「鬻，<Lb Key="0385a04"/>賣也。」賣鬻從每，羹鬻從米。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩羅耶山</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「摩利伽羅耶」。其山在<Lb Key="0385a05"/>南天笁境，摩利伽羅耶國南界，而因國以立山名，其山中多出白栴檀木。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0385a06"/><Paragraph Type="form">香名先陁婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">先陁羅，此云「石塩」。其香似之，故以名之耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">舩<Lb Key="0385a07"/>師名婆施羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此翻為自在也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">部多宮</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">部多，此云「自生」。<Lb Key="0385a08"/>謂此類從父母生者，名夜叉。化生者，名部多也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">晨脯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《尓雅》曰：「晨，早也。」《玉篇》<Lb Key="0385a09"/>曰：「脯，加申也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">晷漏延促</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">晷，音輒。李善注《文選》曰：「晷漏，曰影也。」細分<Lb Key="0385a10"/>晷與漏別，故《周禮》云：「表長八尺，夏至曰晷，長六寸；日益兩，晷益長也。」《文字集略》<Lb Key="0385a11"/>曰：「漏刻，謂以筒受水刻節，晝夜百刻也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">理断</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">断，都乱反。鄭注《禮記》曰：「断，<Lb Key="0385a12"/>决也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">良久</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「良，由長也。」長對於促，非蹔時也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">國名輸<Pb Key="0385b"/><Lb Key="0385b01"/>𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">輸，音冝，借上聲呼。正曰「輸羅」，此翻為勇猛也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">城名迦陵<Lb Key="0385b02"/>迦林</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">以義翻之，名相闘諍時，此據因闘諍建國立名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">波利<Lb Key="0385b03"/>質多羅樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「波利耶怛羅拘陁羅」。此云「香遍樹」，謂此樹根莖<Lb Key="0385b04"/>枝[葉-世+ㄊ]花實皆香，能遍熏忉利天宮。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迦隣陁衣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">細綿衣也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迫<Lb Key="0385b05"/>窄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">窄，側格反。《玉篇》曰：「迫，猶逼也。」《廣》曰：「迫，狹也。窄，隘也。」窄字經作迮者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0385b06"/><Paragraph Type="form">婆樓𨚗天</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「水友」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">良[泛-之+犮]田</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">良，善也。顏注《漢書》曰：<Lb Key="0385b07"/>「[泛-之+犮]，溉灌也。」言其土地有溉灌利者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">菴羅林</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">菴羅，果名。狀貌似此土榛，<Lb Key="0385b08"/>其味如梨也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">波湏蜜多</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「世友」，亦曰「天友」，或云「寶」，亦曰「財」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0385b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十八</Paragraph>
<Lb Key="0385b10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之九</Paragraph>
<Lb Key="0385b11"/><Paragraph Type="form">脣吻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">吻，无粉反。《蒼頡》、《玉篇》曰：「『吻』謂脣兩角頭邊也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">蹈彼門<Pb Key="0386a"/><Lb Key="0386a01"/>閫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蹈，徒到反。閫，苦本反。《說文》曰：「蹈，蹋也。閫，門限也。閫字，又作捆也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">居<Lb Key="0386a02"/>士名鞞瑟𦙁羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此翻為纏裹也，或曰「包攝」，謂現廣大身，可<Lb Key="0386a03"/>以含容國土也。𦙘字上聲呼之。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[弓*(乞-乙+小)]勒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「昧怛𭌆曳」，此翻為慈氏也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0386a04"/><Paragraph Type="form">山名補怛洛迦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此翻為小花樹山，謂此山中多有小白花<Lb Key="0386a05"/>樹。其花甚香，香氣遠及也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">泉流縈映</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">縈，於營反。《珠藂》曰：「榮，卷之<Lb Key="0386a06"/>也。」《字指》曰：「映，不明也。」案：經意言「泉流交給，互相纏，互相隱映，故曰縈映也」。<Lb Key="0386a07"/>映字經本有作月邊英者，盖是胷臆。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">樹林蓊欝</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蓊，鳥孔反。《玉篇》<Lb Key="0386a08"/>口：「蓊欝，草木茂盛也。」蓊字，《漢書．相如傳》：「從竹下翁也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">遷移</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遷，七延反。<Lb Key="0386a09"/>鄭注《禮》曰：「遷，猶變改。」《毛詩傳》曰：「遷猶去也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">城名墮羅鉢底</Paragraph>
<Lb Key="0386a10"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此翻為門主，或曰「有門」，謂古者建立此城王之号也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">苦角反。經本有<Lb Key="0386a11"/>作[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]者，元不是字之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迦毗羅城</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「迦比羅皤窣都」。言迦<Lb Key="0386a12"/>比羅者，此云「黃色」也。皤窣都者，所依處也，謂上古有黃頭仙人，依此處修<Pb Key="0386b"/><Lb Key="0386b01"/>道，欲因名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">夜神婆[狦-(狂-王)+王]婆演底</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「婆傘多婆演底」。<Lb Key="0386b02"/>言婆傘多婆演底。言婆傘多者，此云「春」也。婆演底，主當也。謂於春時<Lb Key="0386b03"/>此久主當守護眾生及諸苗稼也。或曰「婆羅婆薩𨚗」，此云「依止无畏」，<Lb Key="0386b04"/>謂與眾生作依止處，令離怖畏。又中天笁本云「跋僧多」。云「春主」，謂能<Lb Key="0386b05"/>生物善，故借喻名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">佇立未久</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">佇，除呂反。李善注《文選》云：「佇，立<Lb Key="0386b06"/>㒵也。」郭璞注《尓雅》曰：「佇，企也。」謂舉足竦望，有所敬時也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">方隅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">隅，語<Lb Key="0386b07"/>俱反。鄭玄注《考工記》曰：「隅，角也。」「方」謂四方，「隅」謂四維也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">慞惶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">慞，諸<Lb Key="0386b08"/>羊反。《切韻》稱：「慞，懼也。」《三倉》曰：「惶，恐也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">為作靈藥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">靈，謂神靈也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0386b09"/><Paragraph Type="form">藤羅所胃</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">藤，但登反。胃，古泫反。《切韻》稱「卦也。」藤性緣物，自<Lb Key="0386b10"/>織或羅也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">欲度溝洫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">溝，古侯反。洫，許域反。苞氏注《論語》曰：「方里<Lb Key="0386b11"/>為井，井閒有溝，溝深四尺，十里為城，城閒有洫，洫廣深八尺之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">令<Pb Key="0387a"/><Lb Key="0387a01"/>諸世事悉得宣敘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《小雅》曰：「宣，示也。」《說文》曰：「敘，次第<Lb Key="0387a02"/>也。」言顯示得其次第也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">盜塔寺物</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">塔，具云「窣堵波」，謂置佛舍<Lb Key="0387a03"/>利處也。寺名依梵本中呼為「鞞訶羅」。此云「遊」，謂眾生共遊止之所也。《三蒼》<Lb Key="0387a04"/>曰：「寺，舘舍也。」舘舍與遊義稱相近耳。又《風俗通》曰：「寺，司也。匡之有法度者<Lb Key="0387a05"/>也。今諸侯所止，皆曰寺也。」《釋名》曰：「寺，嗣也。治事者，相継嗣於內也。」今若以<Lb Key="0387a06"/>義立名，則佛弟子助佛楊化，住持正法同後二說。若直據梵本[敲-高+(嫡-女)]對而翻，<Lb Key="0387a07"/>則如初釋也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">夜久眠𥧌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𥧌，[弓*(乞-乙+小)]利反。《毛詩傳》曰：「𥧌，𥨊也。」《玉篇》曰：<Lb Key="0387a08"/>「𥨊，謂偃臥熟也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">勸喻</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《倉頡篇》曰：「喻，諫。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0387a09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第六十九</Paragraph>
<Lb Key="0387a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十</Paragraph>
<Lb Key="0387a11"/><Paragraph Type="form">遽發是念</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">遽，渠慮反。《玉篇》曰：「遽，急也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">被大精進甲</Paragraph>
<Lb Key="0387a12"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">被，皮義反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">悉苦無味</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">味，猶樂也。言皆是苦，無可樂戀。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">捶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">之藥反。《說<Pb Key="0387b"/><Lb Key="0387b01"/>文》曰：「捶，杖擊也。」案：捶守《說文》從手，《玉篇》從木，《聲類》從竹耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">其心泰<Lb Key="0387b02"/>然</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《珠藂》曰：「泰，通也。」凢離憂塞者，心則通暢耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">為現不樂世<Lb Key="0387b03"/>閒欲樂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上樂字，五教反。下樂字，郎各反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嬰妄想</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《漢書集注》<Lb Key="0387b04"/>曰：「嬰，繞也；加也。」言為妄想之所纏繞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">得此解脫其已久<Lb Key="0387b05"/>如</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">久謂久近，如何。故《維摩．觀眾生品》云：「舍利弗問天曰：『天止此室，其已<Lb Key="0387b06"/>久如？』荅曰：『如耆年解脫。』舍利弗言：『止此久邪？』天曰：『耆年解脫，亦何如久？』」今<Lb Key="0387b07"/>准此文，如即是久近如何之問辞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嬪御有十億</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嬪，婢人反。賈注<Lb Key="0387b08"/>《國語》曰：「妄御曰嬪。」《毛詩傳》曰：「嬪，婦也。」鄭注《禮》云：「『嬪』謂婦人有法度者之稱也。」《周禮》有九嬪教九御。《蔡雍》曰：「天子<Lb Key="0387b09"/>九衣服加於身，飲食入於口，妃妾接<Lb Key="0387b10"/>以𮄊，皆曰御。御之所親愛，則曰幸之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">我時尋覺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杜注《左傳》<Lb Key="0387b11"/>曰：「尋，續也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">金剛䐡佛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">䐡字從肉。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Pb Key="0388a"/><Lb Key="0388a01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十</Paragraph>
<Lb Key="0388a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十一</Paragraph>
<Lb Key="0388a03"/><Paragraph Type="form">不藉耕耘而生稻梁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">耘，于君反。梁，呂羊反。《毛詩傳》曰：<Lb Key="0388a04"/>「耘，除草也。」《說文》曰：「梁，米名也。」耘字經本作芸者，乃是芸薹菜字，非此所用<Lb Key="0388a05"/>梁字，或亦從禾也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">良臣猛將</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">將，即亮反。《諡法》曰：「小心敬事曰<Lb Key="0388a06"/>良，順理習善曰良。」今謂正耘存曰良絕，謀而後勇曰猛將也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">中[乏-之+犮]</Paragraph>
<Lb Key="0388a07"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">中，張仲反，於矯反。孔安注《書》曰：「小[〦/(口*口)/(┌/┌/一)]曰夭也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">陵蔑他人</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">蔑，莫<Lb Key="0388a08"/>結反。《蒼頡篇》曰：「陵，侵也。」《玉篇》曰：「陵，[慢-又+万]也。」鄭牋《詩》曰：「蔑，輕也。」陵字《說文》單作<Lb Key="0388a09"/>麦。又有從心作者，俗通用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">眾景奪曜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「景，光也。」曜字，<Lb Key="0388a10"/>又從光也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">大臣輔佐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">佐，臧箇反。鄭注《禮》曰：「輔，助也。佐，副也。」言臣<Lb Key="0388a11"/>之於君，有副助爕理之用。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無高倨心</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">倨，居御反。杜注《左傳》曰：「倨，<Lb Key="0388a12"/>[慢-又+万]。」鄭注《禮》曰：「倨，不敬也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Pb Key="0388b"/><Lb Key="0388b01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十一</Paragraph>
<Lb Key="0388b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十二</Paragraph>
<Lb Key="0388b03"/><Paragraph Type="form">受種種如來命</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭箋《詩》曰：「命，教令也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">高七多羅<Lb Key="0388b04"/>樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">多羅樹似此方椶櫚樹。然西域者，其高例十文餘，故經中㝡為定量。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0388b05"/><Paragraph Type="form">波頭摩花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或曰「鉢蹋忙」，此翻為赤蓮花。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">覺悟</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覺，古皂反。<Lb Key="0388b06"/>字又作𥧝。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0388b07"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十二</Paragraph>
<Lb Key="0388b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十三</Paragraph>
<Lb Key="0388b09"/><Paragraph Type="form">蓮花覆合</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">覆，撫目反。還也，復也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">罷遊觀時</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">罷，蒱解反。《玉篇》<Lb Key="0388b10"/>曰：「罷，止也，休也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">杵破</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">杵，昌與反，打也。字冝從手，其掊杵字從木也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">苗<Lb Key="0388b11"/>稼不登</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馬融注《論語》曰：「樹五穀曰稼也。」《小雅》曰：「登，昇也。」謂穀[羽-?+又]則<Pb Key="0389a"/><Lb Key="0389a01"/>可昇楊耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">枯槁</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">槁，苦老反。《說文》曰：「槁，木枯也。鄭玄注《周禮》曰：槁，木乾<Lb Key="0389a02"/>也。」槁正冝作槀。其𣝩，音苦到反。杜注《左傳》：「槁，乃勞義。」非經所用也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">衣<Lb Key="0389a03"/>裳弊𢙣</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">弊，毗例反。《說文》曰：「衣敗為弊。」《玉篇》曰：「蔽與敝同。」杜注<Lb Key="0389a04"/>《左傳》曰：「敝，衰壞也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𭽫裂</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上七倫反，下力哲反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">牀搨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">搨，他盍反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0389a05"/><Paragraph Type="form">仁慈孝友</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《釋名》曰：「仁，忍也。好生惡煞，善𢙣含忍也。」《邇雅》曰：「善事<Lb Key="0389a06"/>父母為孝，善事兄弟為友也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瞻奉撫對</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撫，芳武反。瞻，視也。奉，<Lb Key="0389a07"/>承也。《漢書集注》曰：「撫，慰也，恤也。『對』謂抵對也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[婬-壬+(工/山)]佚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">佚，夷曰反。《倉頡<Lb Key="0389a08"/>篇》曰：「佚，愓也，樂也。」愓，音蕩。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">枯涸</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">涸，何各反。《廣疋》曰：「涸，盡也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">油雲柀<Lb Key="0389a09"/>八方</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《孟子》曰：「天油然與雲，沛然下雨，則苗浡然而長也。」《毛詩音義》曰：<Lb Key="0389a10"/>「油雲，春雲也。言能潤澤万物也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">大王臨庶品</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭玄注《周禮》曰：<Lb Key="0389a11"/>「『臨』謂尊適卑也。」賈注《國語》曰：「臨，治也。」「治」謂治理也。庶，眾也。品，類也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">暴<Lb Key="0389a12"/>虐</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">暴，蒲報反。《玉篇》曰：「暴，陵犯也。虐，灾也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">刑獄皆止措</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">措，倉<Pb Key="0389b"/><Lb Key="0389b01"/>固反。鄭玄注《考工記》白：「措，猶頓也，置也。」置謂廢之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">殘害</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「『殘』<Lb Key="0389b02"/>謂多所煞[戮-(彰-章)+小]也。」《倉頡篇》曰：「殘，傷也，忉也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">犬豚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">豚，徒䰟反。《方言》曰：「豚，<Lb Key="0389b03"/>豕子也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">僉然備</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">命，七廉反。《邇雅》曰：「僉，昔也。」《小雅》曰：「僉，同也。<Lb Key="0389b04"/>俻，具也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">入池自撫鞠</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鞠，居六反。王逸注《楚辤》曰：「撫，持<Lb Key="0389b05"/>也。鞠，謂𢲻之也。」𢲻，音[色-巴+(鹿-比+(ㄙ*ㄙ))]括反。鞠字正冝從手。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">夜叉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「祠祭鬼」，謂<Lb Key="0389b06"/>俗閒祠祭以求恩福者也，舊翻捷疾鬼之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗舍闍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「噉人<Lb Key="0389b07"/>精氣鬼」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">中霄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">中，張仲反。霄，相遙反。霄，夜。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0389b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十三</Paragraph>
<Lb Key="0389b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十四</Paragraph>
<Lb Key="0389b10"/><Paragraph Type="form">宿植</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">植，承力反。《倉頡篇》曰：「植，種也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">囹圄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">囹，歷丁反。圄，魚舉反。<Lb Key="0389b11"/>鄭注《禮》曰：「囹圄，所以禁守繫者，若今之刑獄也。」《說文》曰：「囹圄，謂之獄名也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0390a"/><Lb Key="0390a01"/><Paragraph Type="form">榜笞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">榜，蒲庚反。笞，勑之反。《字書》曰：「榜，捶也。」《說文》曰：「笞，擊也。」榜字冝從手。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0390a02"/><Paragraph Type="form">[胺-女+(尸@貝)]割</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[胺-女+(尸@貝)]，蒲忍、𭷀忍二反。《大戴禮》曰：「人生暮而[胺-女+(尸@貝)]生，然後行也。」《說文》曰：<Lb Key="0390a03"/>「[胺-女+(尸@貝)]，膝骨也。」《尚書大傳》曰：「决關梁、踰城郭而略盜者，其刑[胺-女+(尸@貝)]。」𮨇野王曰：「謂断<Lb Key="0390a04"/>足之刑。」即呂刑之䠊，《周禮》之刖類也。字從骨。經本月作作者，俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">寬<Lb Key="0390a05"/>宥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">宥，云救反。杜注《左傳》曰：「宥，𢼜也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">盜入宮闈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">闈，于歸反。《尓雅》<Lb Key="0390a06"/>曰：「宮中門謂之闈。其小者曰閨，小閨曰閤也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">王之寶祚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">祚，字<Lb Key="0390a07"/>故反。「寶」謂大寶。《書》曰：「大寶曰位。」《玉篇》曰：「祚，位也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">赫然大怒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭牋<Lb Key="0390a08"/>《詩》曰：「赫然，怒皂也。」《毛詩傳》曰：「赫，赤也。」謂人大怒，則面色赤也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毀形<Lb Key="0390a09"/>降服</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">降，古巷反。《邇雅》曰：「降，下也。」謂下其好服，又可著下𢙣衣服故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0390a10"/><Paragraph Type="form">拘留孫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「羯羅迦寸地」，此云「所應断已断」或「障已断」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">薩<Lb Key="0390a11"/>遮尼𠃵</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">薩遮，此云「有」也。尼𠃵者，云「尼𠃵連陁」。言尼者，不也。𠃵連陁，<Lb Key="0390a12"/>繫也。謂此類外道躶形自餓，以為少欲，不為衣食所繫故也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">御群<Pb Key="0390b"/><Lb Key="0390b01"/>生</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">孔安注《書》曰：「御，治也。」謂治理之也。鄭注《禮》云：「御，勸也。」謂勸化之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0390b02"/><Paragraph Type="form">園林名嵐毗尼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">嵐，盧含反。或曰「流[弓*(乞-乙+小)]尼」，此云「樂勝圓光」，是<Lb Key="0390b03"/>昔天女之名，因來此處，遂以其處名耳。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0390b04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十四</Paragraph>
<Lb Key="0390b05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十五</Paragraph>
<Lb Key="0390b06"/><Paragraph Type="form">被求一切智堅誓甲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">被，皮義反。著也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">傳來</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">傳，除<Lb Key="0390b07"/>緣反。字從叀，不從甫。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">果從兜率</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「果，遂也，定也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">坈坎<Lb Key="0390b08"/>塠阜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">坎，口攬反。塠，都迴反。阜，扶九反。《易》曰：「坎，陷也。」王逸注《楚辞》曰：「塠，<Lb Key="0390b09"/>高土也。」《邇雅》曰：「高平曰陸，大陸曰阜。」埠字又作堆耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瓦礫荊𣗥<Lb Key="0390b10"/>株杌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">礫，零擊反。《說文》曰：「小石曰礫也。」荊𣗥草穢，通語也。《說文》曰：「株，樹<Lb Key="0390b11"/>根也。」杌，謂𠛴去枝柯者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">畢洛叉樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">或曰「畢利又」，此云「高顯」。謂<Pb Key="0391a"/><Lb Key="0391a01"/>佛於降誕則為高勝，名顯人天，故曰高顯也。有[戒-廾+人]有處云，佛於阿或迦樹<Lb Key="0391a02"/>下生者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">諸佛䐡中</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">䐡字從肉。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">釋女瞿波</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">瞿波，或曰<Lb Key="0391a03"/>「瞿夷」。此翻為「守護地」也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0391a04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十五</Paragraph>
<Lb Key="0391a05"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十六</Paragraph>
<Lb Key="0391a06"/><Paragraph Type="form">愛念情至</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">至，猶極也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">為其安立</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">為，于偽反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">十方<Lb Key="0391a07"/>無閒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「閒，空也。」謂无空隟之處也。又音古閑反。《文紀傳注》<Lb Key="0391a08"/>曰：「容也。謂更无有容受處也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">足趺隆起</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《小雅》曰：「隆，高也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">身<Lb Key="0391a09"/>上分</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">分，苻閣反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">頰</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">兼恊反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鮮白</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鮮，相延反。《玉篇》曰：「鮮，明也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0391a10"/><Paragraph Type="form">睫</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">煎葉反。又作䀹。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">身上靡</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">靡，亡彼反。《漢書拾遺》曰：「靡，傾也。」<Lb Key="0391a11"/>傾謂偃臥也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">翊從</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">翊，以力反。《尚書大傳》曰：「翊，輔也。」《毛詩》曰：「翊，敬也。」<Lb Key="0391a12"/>字又作翼。翼与翊義古別，今作翼。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">洪纖得所</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">纖，相塩反。蔡雍<Pb Key="0391b"/><Lb Key="0391b01"/>注班固《典引》曰：「洪，大。纖，細也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">修短合度</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">修，長也。鄭玄注《周禮》曰：「度謂尺<Lb Key="0391b02"/>丈之數也。」言其長短合折中之節度。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">先太子行</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「先」謂於先行也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">諷<Lb Key="0391b03"/>詠</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭注《禮》曰：「背誦曰諷也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">殞滅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">殞，為愍反。《聲類》曰：「殞，沒也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">非其<Lb Key="0391b04"/>匹偶</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">偶，吾苟反。《毛詩傳》曰：「匹，配也。」杜注《左傳》曰：「匹，敵也。」《玉篇》曰：「『偶』謂不羈<Lb Key="0391b05"/>隻也。」賈注《國語》：「匹，偶對也。」《玉篇》曰：「耦對之耦從耒。偶尓之偶，從立人也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0391b06"/><Paragraph Type="form">暫時假𥧌</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">寐，蜜二反。《毛詩傳》曰：「𥧌，𥨊也。」《毛詩》曰：「假𥧌永勤。」箋曰：「不脫<Lb Key="0391b07"/>衣而眠，謂之假𥧌。」《玉篇》曰：「假𥧌，衣冠坐而眠熟也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">為誰守護</Paragraph>
<Lb Key="0391b08"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「護」謂三護，亦曰「三監」。女人志弱，故籍三護：幼小，父母護；適人，夫聲護；老邁，兒子<Lb Key="0391b09"/>護。今此通問，故言誰也。監護之大，經書懸合耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">開剖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">剖，潘補反。《玉篇》<Lb Key="0391b10"/>曰：「剖，破也。」《倉頡》曰：「剖，折也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">巧断</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">断，都乱反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">冠以妙藏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">冠，古乱反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0391b11"/><Paragraph Type="form">被以火燄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">被，皮義反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">無譏醜</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭注《禮》曰：「譏，呵察也。」《毛詩傳》曰：<Pb Key="0392a"/><Lb Key="0392a01"/>「醜，𢙣也。」言可呵毀猥𢙣之事。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">天繒纊</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繒，疾綾反。纊，苦謗反。《說文》曰：「繒，<Lb Key="0392a02"/>帛也。纊，綿也。」《小雅》曰：「絮之細者曰纊也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">芬馨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">馨，顯形反。郭注《邇雅》曰：「『芬』<Lb Key="0392a03"/>謂香氣調和也。」《說文》曰：「『馨』謂香之遠聞也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">尊宿</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「宿」謂舊也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">下車<Lb Key="0392a04"/>步進</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">王逸注《楚辤》：「步，徐行也。進，向前也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">立佛支提</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">支提<Lb Key="0392a05"/>者，具云「制底耶」。謂於佛闍維處置墳及安佛，所說經臺閣之名也。此翻為<Lb Key="0392a06"/>積集，謂是人天積集無量福善之所也。又或翻為生淨信處。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">竟不<Lb Key="0392a07"/>可得</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鄭箋《詩》曰：「竟，終也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">願得俻瞻侍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》曰：「俻，具也。」<Lb Key="0392a08"/>𮨇野王曰：「『俻』謂豫早為之也。」孔安注《書》：「瞻，視也。」謂看視。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毛孔量</Paragraph>
<Lb Key="0392a09"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">量，力仗反，謂分位也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0392a10"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十六</Paragraph>
<Lb Key="0392a11"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十七</Paragraph>
<Lb Key="0392a12"/><Paragraph Type="form">禦扞</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">禦，魚舉反。杆，何幹反。鄭注《邇雅》曰：「禦，謂禁制之也。」杜注《左傳》曰：<Pb Key="0392b"/><Lb Key="0392b01"/>「禦，正也。杆，修也。」蔽謂遮寒之也。杆字，《聲類》作捍也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">廓徹心城</Paragraph>
<Lb Key="0392b02"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《方言》曰：「張小使大，謂之廓也。」《邇雅》曰：「廓，大也。」《通俗文》曰：「廓，寬也。」《說文》曰：「縱，<Lb Key="0392b03"/>通也。」此中經意，謂以理融事，小遍法界，故曰張小使大。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">嚴肅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩<Lb Key="0392b04"/>傳》曰：「嚴，威也。肅，綃也。」「縮」謂高浪者，令縮退也，言其有威德肅物也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">逐<Lb Key="0392b05"/>諸𢙣法</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《玉篇》曰：「逐，駈也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瑩徹心城</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《倉頡篇》曰：「瑩，治也。」賈<Lb Key="0392b06"/>注《國語》曰：「徹，明也。」《說文》曰：「徹，通也。」今謂治理心城，使其通達无所擁塞也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0392b07"/><Paragraph Type="form">部分心城</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">分，苻問反。謂有部類，有分齊者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">羅𠛴<Lb Key="0392b08"/>鬼王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">羅𠛴，具云「羅𠛴娑」，此翻為可畏也。言王者，謂即毗沙門也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">悉<Lb Key="0392b09"/>達太子</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">悉達者，具云「薩縛頞他悉地」。地字應平聲呼。言薩縛<Lb Key="0392b10"/>者，此云「一切」也。頞他，事也。悉地，成也，言其於一切所應作事皆已成就也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0392b11"/><Paragraph Type="form">雖不踰本</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《字林》曰：「踰，越也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">樓至如來</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">樓至，具云「嚕支」。<Pb Key="0393a"/><Lb Key="0393a01"/>此翻為愛樂也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">造僧伽藍</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「僧伽羅摩」。言僧伽者，此云「眾也」。羅摩，<Lb Key="0393a02"/>院也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">營辦什物</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「什物，謂為生之具也。」《三蒼》曰：「什，聚<Lb Key="0393a03"/>也，雜也。」吳、楚之閒資生雜具，通謂之什物。有數十事物為什物者，此盖少<Lb Key="0393a04"/>知之說也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">拖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">䭾之輕聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">荼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">荼之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">沙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">史我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0393a05"/><Paragraph Type="form">縛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">房我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">哆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">哆之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">也</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">夷我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">娑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">麼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">莫我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0393a06"/><Paragraph Type="form">眾峯齊峙</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">峙，持止反。《廣雅》曰：「峙，止也。」齊齊然止立也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">字</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">冝從<Lb Key="0393a07"/>止者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">伽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伽之上聲。輕呼。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">他</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">他之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">奢</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">尸何反。借音也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">叉</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">楚我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0393a08"/><Paragraph Type="form">娑哆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑，乘[糸*(占-口+乙)]反。哆，當我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">婆之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">車</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">昌野反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">娑麼</Paragraph>
<Lb Key="0393a09"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑，乘我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">訶婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">並上聲呼。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">縒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">倉我反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">伽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">伽之上聲。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">吒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">陟加反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0393a10"/><Paragraph Type="form">拏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">搦可反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">娑頗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">娑，乘[糸*(占-口+乙)]反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">娑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">並二聲呼。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">也娑</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">也，夷我反。<Lb Key="0393a11"/>娑字上聲呼之。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">侘</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">耻加反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">咸綜无遺</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">綜，子貢反。《三蒼》曰：「綜，<Lb Key="0393a12"/>理經。」經謂整理經緯之都本也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">薀其深解</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">薀，於殞反。杜注《左傳》<Pb Key="0393b"/><Lb Key="0393b01"/>曰：「蘊，蓄也。」《方言》曰：「蘊，積也。」馬融注《論語》曰：「薀，藏也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">呪詛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">詛，側預反。鄭玄<Lb Key="0393b02"/>注《周禮》曰：「『融』謂柷使其敗露也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">痊愈</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">痊，七緣反。愈，逾矩反。郭象注《莊子》曰：<Lb Key="0393b03"/>「『痊』謂病除也。」《玉篇》曰：「病差曰愈。」字又作瘉也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">別知</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">別，彼別反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">珠貝</Paragraph>
<Lb Key="0393b04"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">案：西域以貝為錢，故列在寶類。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鷄薩羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">師子身毛施文呼為鷄薩羅。西<Lb Key="0393b05"/>域有寶旋文恰如師子毛旋形，故從其為名耳也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">城名婆怛那</Paragraph>
<Lb Key="0393b06"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「難陁婆怛𨚗」。言難陁者，此云「喜」也。婆怛𨚗者，增益也。其城在摩竭國<Lb Key="0393b07"/>內，如經本中說。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0393b08"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十七</Paragraph>
<Lb Key="0393b09"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十八</Paragraph>
<Lb Key="0393b10"/><Paragraph Type="form">涸無量愛欲海</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「涸，盡也。」謂令其竭盡也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">杜絕<Lb Key="0393b11"/>諸𢙣道</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">賈注《國語》曰：「杜，塞也。」《說文》曰：「杜，塞閇也。」《說文》字乃作[度*支]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Pb Key="0394a"/><Lb Key="0394a01"/><Paragraph Type="form">如濟客</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩傳》曰：「濟，渡也。」案：客謂寄居之稱。故採樵寄山，齊渡中<Lb Key="0394a02"/>水，飲士寄醉，賈人寄屋，皆謂之客也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">重任</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">重，直勇反。任，如禁反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">傭<Lb Key="0394a03"/>作</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">傭，與恭反。作，則各反。《玉篇》曰：「『傭』謂伇力也，受直也。」《穀梁傳》曰：「作，為也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0394a04"/><Paragraph Type="form">仾下</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">仾，丁奚反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">旃荼羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「暴𢙣人」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">犗牛</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">犗，加邁反。<Lb Key="0394a05"/>《切韻》稱：「犗，犍牛也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">舟艥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">艥，秦業、資業二反。《通俗文》曰：「『曜』謂之擑。」《釋<Lb Key="0394a06"/>名》曰：「擑，值也。撥水使舟倢疾也。」又案：𢴠字不者戈，音乃資葉反，訓然義无<Lb Key="0394a07"/>別也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">良工</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">良，善也。工，枝也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">捃拾</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">捃，居韻、居運二反。《漢書集注》曰：<Lb Key="0394a08"/>「捃，[羽-?+又]也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[冠-元+示]王[冠-元+示]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上[冠-元+示]字，古乱反。下[冠-元+示]字，古端反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">[損-口+ㄙ]耗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">耗，呼<Lb Key="0394a09"/>告反。滅也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">善知識之所致耳</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">顏注《漢書》曰：「『致』謂引而至<Lb Key="0394a10"/>之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">此善漁人</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">漁，語居、語據二反。工能於事曰善也。《說文》曰：「漁，<Lb Key="0394a11"/>捕魚也。」大篆字又作𩼪。《聲類》作䱷、䰻二體。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">過尒燄海</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">尓燄者，此云「所<Lb Key="0394a12"/>知」，謂智所知境，非預識境。由其轉若南聲為尓塩，故非轉毗若南聲也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">哽<Pb Key="0394b"/><Lb Key="0394b01"/>噎</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">哽，加杏反。《說文》曰：「『哽』謂食內膏骨在喉內也。」悲憂咽塞者，似其膏骨<Lb Key="0394b02"/>在喉，故借喻言之耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">自盈其手</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">韓康注《易》云：「盈，滿也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0394b03"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十八</Paragraph>
<Lb Key="0394b04"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之十九</Paragraph>
<Lb Key="0394b05"/><Paragraph Type="form">曩於福城</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">曩，𨚗朗反。《邇雅》曰：「曩，曏也。」《珠藂》曰：「曏，謂往時也。」曏，音<Lb Key="0394b06"/>虛鞅反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">擐大悲甲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">擐，胡串反。杜注《左傳》曰：「擐，貫也。」賈注《國語》<Lb Key="0394b07"/>曰：「擐衣甲也。」衣，音意。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">断貪鞅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鞅，於仰。「鞅」謂切牛頸下繩，中以此繩<Lb Key="0394b08"/>不能重載。凢夫田其貪之能断生死之鞅繩也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">撒睡盖</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">撤，除列、褚<Lb Key="0394b09"/>列二反。《字書》曰：「撤，除也，去也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">四流漂汩者</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">汩，榮笔反。《珠藂》云：「汩，<Lb Key="0394b10"/>流㒵也。」又音古沒反。《尚書大傳》曰：「汩，亂也。」《漢書集注》曰：「汩，流𢙣㒵。」今取流<Lb Key="0394b11"/>急也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">飲以甘露</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">飲，於禁反。飲，𩚅水也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">住邪濟者</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《毛詩<Pb Key="0395a"/><Lb Key="0395a01"/>傳》曰：「濟，渡也。」謂行異道，如度者求於異淬，故此借喻名耳。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">曉誨</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《說文》<Lb Key="0395a02"/>曰：「曉，說也。」音稅。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">獷㑦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">獷，古猛反。㑦，零計反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">坑穽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">穽，疾政反。鄭玄<Lb Key="0395a03"/>注《周禮》曰：「『穽』謂穿地為塹，所以捕狩，其超踰者則陷焉。」案：籀文作阱蔽，古<Lb Key="0395a04"/>文作棐者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">苦的</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">的，謂准的。鹿䐡也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">篋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">牽恊反。鄭注《禮記》曰：<Lb Key="0395a05"/>「成私物函曰噬也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">貯</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">陟呂反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毗笈摩藥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">毗笈摩者，此云<Lb Key="0395a06"/>「普去」，謂能普去一切疾病也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">周給</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">周帀供給，故云「周給」。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">利矛</Paragraph>
<Lb Key="0395a07"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">矛，莫胡反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">兵仗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">仗，除亮反。《風俗通》曰：「仗者，刀㦸之揔名也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">鉗<Lb Key="0395a08"/>鋷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">鋷，尼輙反。《玉篇》曰：「『鋷』謂拔去𥇒髮也。」經本有作鑷者，此乃車軸<Lb Key="0395a09"/>端鐵，非經所用。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿伽陁藥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「無病藥」也，謂有藥處必无<Lb Key="0395a10"/>有病也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">婆樓那風</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「迅猛風」也。其風堅密，如持世界<Lb Key="0395a11"/>風輪也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">毒不能中</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">中，陟仲反。中猶者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">大應伽藥</Paragraph>
<Lb Key="0395a12"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">應伽，此云「身」。身有四名：一曰「迦耶」，二曰「沒理羅」，三曰「弟河」，四日「應加」。亦云<Pb Key="0395b"/><Lb Key="0395b01"/>「分」，謂支分也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">藥樹名[狦-(狂-王)+王]陁𨚗</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">[狦-(狂-王)+王]陁𨚗者，此云「和合」，或云<Lb Key="0395b02"/>「續断」，謂此藥能令已断傷者，再續和合也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">初无所[損-口+ㄙ]</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">言從初已<Lb Key="0395b03"/>來不增損也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">藥名阿藍婆</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「汁藥」。其藥出香山及雪山<Lb Key="0395b04"/>中，天生在石臼內。或云「得喜」，謂得此藥者，皆生歡喜之者。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0395b05"/><Paragraph Type="form">波利質多羅樹</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">波利，此曰「遍也」，亦曰「周帀」。質多羅，云<Lb Key="0395b06"/>「間錯莊嚴」也。言此樹泉雜色花，周帀嚴飾，或曰「圓妙㽵嚴」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">婆師<Lb Key="0395b07"/>迦花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「婆利史迦」。言婆利史者，此云「兩也」。迦謂迦羅，此云「時也」。西<Lb Key="0395b08"/>域呼夏為兩，其花生於夏時，故名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">瞻蔔迦花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「黃色花」，有<Lb Key="0395b09"/>香氣，而形似梔子花。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">蘇摩那花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「悅意花」，其花形色俱媚，令<Lb Key="0395b10"/>見者心恱，故名之也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">海島</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">島，當老反。孔安注《書》口：「曲謂之島。」《說文》曰：<Lb Key="0395b11"/>「海中往往有山可止曰島也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">捓子</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">捓，余遮反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">藥汁名訶<Pb Key="0396a"/><Lb Key="0396a01"/>宅迦</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「金色水」，甚於九轉還丹之力者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">燈炷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">炷，之遇、之𢈔二反。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0396a02"/><Paragraph Type="form">筋</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">居欣反。字宜從肉。經本有從角者，謬也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">迦陵頻伽鳥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云<Lb Key="0396a03"/>「美音鳥」，或曰「妙聲鳥」。此鳥本出雪山，在[穀-(一/禾)+(夕*ㄗ)]中即能鳴，其音和雅，聽者无猒也。</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0396a04"/><Paragraph Type="form">飛則勁捷</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">勁，甄盛反。捷，錢葉反。《說文》曰：「勁，強。」王逸注《楚辤》曰：「捷，<Lb Key="0396a05"/>疾也。」勁字從力。捷字本從人，今俗也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩訶那伽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「龍」，亦曰「象」。今此<Lb Key="0396a06"/>刀士力如龍象，故其名也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">射師</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">上，食夜反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩竭魚</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">此云「大體」也。謂<Lb Key="0396a07"/>即此方巨鰲魚，其兩眼如日，張口如闇谷，吞舟凡出，海流如潮，若欲欱水啟，高<Lb Key="0396a08"/>下如山，大者可長二百里餘也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">安繕𨚗藥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">繕，時戰反。其[葉-世+ㄊ]色以青黛，<Lb Key="0396a09"/>可以合和眼藥，然今所明自據別法也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">延齡藥</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">齡，歷丁反。《邇雅》曰：「近，<Lb Key="0396a10"/>長也。」《廣雅》曰：「齡，年也。」《禮記》曰：「古之謂年為齡也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">揳</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">先結反。案《說文》作捐。古作<Lb Key="0396a11"/>相形者也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">𰝂漏</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">𰝂，所禁反。水潛汝也。字冝作㕘。經本有從喿者，音早，非經<Lb Key="0396a12"/>所用也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Pb Key="0396b"/><Lb Key="0396b01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第七十九</Paragraph>
<Lb Key="0396b02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之二十</Paragraph>
<Lb Key="0396b03"/><Paragraph Type="form">醉傲</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">傲，五告。杜注《左傳》曰：「傲，不敬也。」《廣雅》曰：「傲，[慢-又+万]也。」案：諸子書「傲」字，皆<Lb Key="0396b04"/>從立人。今有本從竪心者，[謵-白+尒]也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">陁𨚗婆王</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">阿修羅之別名，未詳<Lb Key="0396b05"/>其義。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">兜沙羅色</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「兜沙兜羅色」。言兜沙者，此云「霜」也。兜羅，求<Lb Key="0396b06"/>也。或有經本云「兜羅沙」者，准知也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">獄卒</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">卒，則沒反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">長者子<Lb Key="0396b07"/>瞿波羅</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">案：西方訓字，瞿有九義，此中但取「地白」義。波羅，此云「守護」<Lb Key="0396b08"/>也。謂守護心地，或守護白法也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">摩羅提國</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「拘羅耶提數」。此云「[肆-聿+((彰-章)/(鬘-又+万))]<Lb Key="0396b09"/>陁」。或曰「摩羅耶者，山名也。提數，中也。言此國中央有摩羅耶山，故因名也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Lb Key="0396b10"/><Paragraph Type="form">拘吒聚落</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「拘吒迦」。此云「小含」，或曰「多家」，亦曰「多多樓觀」，以<Lb Key="0396b11"/>此聚落中樓閣多也。</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Pb Key="0397a"/><Lb Key="0397a01"/><div Type="other"><Paragraph type="head">經卷第八十</Paragraph>
<Lb Key="0397a02"/><div Type="other"><Paragraph type="head">〈入法界品〉之二十一</Paragraph>
<Lb Key="0397a03"/><Paragraph Type="form">優曇花</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">優曇，此云「希有」也。此花多時乃一開也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">儼然坐</Paragraph>
<Lb Key="0397a04"/><Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">儼，魚儉反。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">加被</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">被，皮義反。杜注《左傳》曰：「加，益也。」孔安注《書》曰：「被，及也。」<Lb Key="0397a05"/>謂以益相及也。又《珠藂》曰：「從加恩謂之被也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">誓眾宣威</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">「誓」謂<Lb Key="0397a06"/>戒誓，主與軍旅為要約也。故鄭玄注《周禮》云：「戒誓，要之以刑也。」《毛詩傳》曰：<Lb Key="0397a07"/>「宣，示也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">聽訟断獄</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">聽，他甯反。断，都乱反。孔安注《書》曰：「『聽』謂察<Lb Key="0397a08"/>是非也。」《周禮》曰：「獄訟者，聽而断之。」鄭玄注云：「爭罪曰獄，爭財曰訟。」《玉篇》曰：<Lb Key="0397a09"/>「『断』謂裁制分决之也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">輔弼</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">弼，皮筆反。《尚書大傳》曰：「天子必有四隣：前<Lb Key="0397a10"/>儀、復丞、左輔、右弼。直立而敢料；廣心而從欲；輔善而相承謂之輔；廉潔而<Lb Key="0397a11"/>切謂之弼。」《戴禮》曰：「弼者，拂拂天子之過，常立於左。潔廉而忉直，匡過而諫<Lb Key="0397a12"/>邪，謂之弼也。」</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">阿迦尼吒天</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">具云「阿迦尼瑟吒天」。此云「色究<Pb Key="0397b"/><Lb Key="0397b01"/>竟天」也。廣釋如上〈第二十二卷〉中。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">霑洽</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">《廣雅》曰：「霑，漬也。」《玉篇》曰：「洽，濡也。<Lb Key="0397b02"/>濡，潤也。」霑字或通作「沾」也。</Udef_Class></Paragraph>
<Paragraph Type="form">炎熱</Paragraph>
<Paragraph><Udef_Class Type="doube-line-note">炎，丁嚴反。《尓雅》曰：「炎，熏也。」郭璞云：「早<Lb Key="0397b03"/>氣熏灼人也。」</Udef_Class></Paragraph>
</div>
</div>
<Lb Key="0397b04"/><Lb Key="0397b05"/><Paragraph Type="juan">新譯大方廣佛華嚴經音義卷下</Paragraph>

  </div>
</doc_content>
<xml_metadata>
	<TextNo>A1057</TextNo>
	<TextTitle>新譯大方廣佛華嚴經音義</TextTitle>
	<Catgeory>事彙部類</Catgeory>
	<Author>慧菀(A001713)</Author>
	<DateNotBefore>618</DateNotBefore>
	<DateNotAfter>907</DateNotAfter>
	<Dynasty>唐</Dynasty>
</xml_metadata>
</document>
</documents>
</ThdlPrototypeExport>